11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 42 Cevapları
Mektup Türleri
Soru: Mektup türleriyle ilgili aşağıdaki metni okuyarak soruyu cevaplayınız. Cevap: Mektuplar yazılış amaçlarına ve hitap ettikleri kişilere göre özel mektup, edebî mektup, iş mektubu ve resmî mektup gibi türlere ayrılır. Özel mektuplarda samimi, iş ve resmî mektuplarda ciddi ve açık; edebî mektuplarda ise kişisel düşünceleri ve sanat anlayışını yansıtan daha özgün bir anlatım görülür.
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 43 Cevapları
Mektup Türlerini Belirleyelim
Soru: Mehmet Kaplanan mektubunun yukandaki mektup türlerinden hangisini örneklediğini gerekçeleriyle yazınız. Cevap: Mehmet Kaplan’ın mektubu edebî mektup özelliği göstermektedir. Çünkü mektupta yalnızca günlük hayata dair bilgiler verilmemiş; roman, okuma, yazma, edebiyat anlayışı ve sanat eserleri üzerine kişisel değerlendirmelere de yer verilmiştir. Ayrıca mektubun yazarı edebiyatla ilgilenen bir sanat ve düşünce insanıdır ve metin edebî değer taşıyan bir anlatıma sahiptir.
Karşılaştıralım
Soru: Daha önce tahlil ettiğiniz Yazıcı adlı Karagöz metniyle Mehmet Kaplan'ın mektubunu aşağıdaki tabloda verilen ölçütlere göre karşılaştırınız. Cevap:
İçerik: Yazıcı metninde Karagöz’ün yazıcılık yapması ve farklı kişilerle yaşadığı komik olaylar anlatılır. Mehmet Kaplan’ın mektubunda ise günlük hayat, dostluk, okuma, yazma ve edebiyat üzerine düşünceler yer alır.
Tür: Yazıcı bir Karagöz gölge oyunu, Mehmet Kaplan’ın metni ise edebî mektuptur.
Dönem: Yazıcı geleneksel Türk tiyatrosunun ve eski İstanbul yaşamının özelliklerini yansıtır. Mehmet Kaplan’ın mektubu ise 20. yüzyılın edebiyat ve düşünce ortamına dair izler taşır.
Yapı Unsurları: Yazıcı’da kişiler, mekân, çatışma ve dramatik örgü ön plandadır. Mektupta ise hitap, giriş, gelişme, sonuç, yer, tarih ve imza gibi mektuba özgü yapı unsurları bulunur.
Dil ve Üslup: Yazıcı’da günlük konuşma dili, yanlış anlamalar, ağız ve şive farklılıkları, mizah ve söz oyunları kullanılır. Mektupta ise samimi, kişisel, açıklayıcı ve yer yer düşünsel bir anlatım hâkimdir.
İleti: Yazıcı, dil ve iletişim farklılıklarını mizah yoluyla gösterir. Mehmet Kaplan’ın mektubu ise çalışmanın, okumanın, yazmanın, dostluğun ve kişisel gelişimin önemini vurgular.
İçerik: Yazıcı metninde Karagöz’ün yazıcılık yapması ve farklı kişilerle yaşadığı komik olaylar anlatılır. Mehmet Kaplan’ın mektubunda ise günlük hayat, dostluk, okuma, yazma ve edebiyat üzerine düşünceler yer alır.
Tür: Yazıcı bir Karagöz gölge oyunu, Mehmet Kaplan’ın metni ise edebî mektuptur.
Dönem: Yazıcı geleneksel Türk tiyatrosunun ve eski İstanbul yaşamının özelliklerini yansıtır. Mehmet Kaplan’ın mektubu ise 20. yüzyılın edebiyat ve düşünce ortamına dair izler taşır.
Yapı Unsurları: Yazıcı’da kişiler, mekân, çatışma ve dramatik örgü ön plandadır. Mektupta ise hitap, giriş, gelişme, sonuç, yer, tarih ve imza gibi mektuba özgü yapı unsurları bulunur.
Dil ve Üslup: Yazıcı’da günlük konuşma dili, yanlış anlamalar, ağız ve şive farklılıkları, mizah ve söz oyunları kullanılır. Mektupta ise samimi, kişisel, açıklayıcı ve yer yer düşünsel bir anlatım hâkimdir.
İleti: Yazıcı, dil ve iletişim farklılıklarını mizah yoluyla gösterir. Mehmet Kaplan’ın mektubu ise çalışmanın, okumanın, yazmanın, dostluğun ve kişisel gelişimin önemini vurgular.
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 44 Cevapları
Mektubun Yapı, Dil ve Anlatım Özellikleri
Soru: 1) Yandaki bilgi köşesinden yararlanarak Mehmet Kaplan'ın mektup metninin yapı unsurlarını belirleyiniz. Cevap:
Hitap Bölümü: “Âli,” sözüyle başlar.
Giriş Bölümü: Mehmet Kaplan, Âli’nin mektubunu aldığını ve ona cevap yazma isteğini dile getirir.
Gelişme Bölümü: Günlük hayatından, fakülteden, arkadaşlarından, yalnızlığından, okuduğu kitaplardan, roman hakkındaki düşüncelerinden ve Âli’ye yönelik tavsiyelerinden söz eder.
Sonuç Bölümü: Âli’den haber beklediğini, İstanbul’a ne zaman geleceğini sorduğunu, selamlarını ilettiğini ve yeni bir mektup yazacağını belirtir.
İmza ve Adı-Soyadı: Mektubu yazan kişi Mehmet Kaplan’dır.
Yer: Metindeki bilgilerden mektubun İstanbul’daki yaşamla ilişkili olduğu anlaşılmaktadır; ancak verilen bölümde mektubun başında açık bir yer kaydı görünmemektedir.
Tarih: Gönderilen metin bölümünde açık tarih bilgisi yer almamaktadır.
Adres: Mektubun sonunda Âli’nin cevap gönderebilmesi için Eskişehir’deki adres bilgisi verilmektedir.
Hitap Bölümü: “Âli,” sözüyle başlar.
Giriş Bölümü: Mehmet Kaplan, Âli’nin mektubunu aldığını ve ona cevap yazma isteğini dile getirir.
Gelişme Bölümü: Günlük hayatından, fakülteden, arkadaşlarından, yalnızlığından, okuduğu kitaplardan, roman hakkındaki düşüncelerinden ve Âli’ye yönelik tavsiyelerinden söz eder.
Sonuç Bölümü: Âli’den haber beklediğini, İstanbul’a ne zaman geleceğini sorduğunu, selamlarını ilettiğini ve yeni bir mektup yazacağını belirtir.
İmza ve Adı-Soyadı: Mektubu yazan kişi Mehmet Kaplan’dır.
Yer: Metindeki bilgilerden mektubun İstanbul’daki yaşamla ilişkili olduğu anlaşılmaktadır; ancak verilen bölümde mektubun başında açık bir yer kaydı görünmemektedir.
Tarih: Gönderilen metin bölümünde açık tarih bilgisi yer almamaktadır.
Adres: Mektubun sonunda Âli’nin cevap gönderebilmesi için Eskişehir’deki adres bilgisi verilmektedir.
Soru: 2) Mektuplarda hitap edilen kişiye olan yakınlık derecesi ve kişinin / kişilerin sosyal statüsü, kullanılan dilin resmî veya samimi olmasını etkiler. Buna göre Mehmet Kaplanan, mektubunda hitap ettiği kişiye ve mektubun içeriğine uygun bir dil ve anlatım benimseyip benimsemediğini metinden örneklerle açıklayınız. Örnek cevap: Mehmet Kaplan mektubunda hitap ettiği kişiyle yakın bir ilişkiye sahip olduğu için samimi, içten ve konuşma diline yakın bir anlatım kullanmıştır. “Son mektubun beni çok memnun etti.”, “Seninle konuşmaya da ihtiyacım var.” ve “Daha neşeli ve daha iyi yaşayabilmem için seninle beraber bulunmayı istiyorum.” gibi ifadeler aralarındaki yakınlığı gösterir. Bunun yanında edebiyat üzerine konuşurken daha açıklayıcı ve düşünsel bir dil kullanması, metnin içeriğine de uygundur.
Soru: 3) Mektup metninden hareketle metnin yazıldığı dönemdeki insan ilişkileriyle ilgili çıkarımlarda bulununuz ve bu çıkarımlarınızı günümüzün insan ilişkileriyle karşılaştırınız. Örnek cevap: Mektupta insanların birbirleriyle uzun ve ayrıntılı yazışmalar yoluyla haberleştikleri, duygu ve düşüncelerini sabırla aktardıkları görülmektedir. Dostluk ilişkilerinde mektuplar önemli bir iletişim aracıdır. Günümüzde ise telefon, mesajlaşma uygulamaları ve sosyal medya sayesinde iletişim çok daha hızlıdır. Buna karşılık mektuplardaki uzun anlatım, düşünce derinliği ve kişisel ayrıntılar günümüzün kısa mesajlarında her zaman aynı ölçüde görülmeyebilir.
Soru: 4) Metnin içerik, yapı, dil ve anlatım özelliklerini dikkate alarak yazıldığı dönemin toplumsal yapısıyla ilişkisini değerlendiriniz. Örnek cevap: Metin, mektubun yaygın bir haberleşme aracı olduğu; üniversite, kitap, edebiyat, kahvehane, aile ilişkileri ve arkadaşlıkların günlük hayatın önemli parçaları olduğu bir dönemi yansıtmaktadır. Kullanılan bazı eski kelimeler ve uzun cümleler dönemin dil özelliklerini gösterirken, yazarın kitaplar ve akademik çalışmalar hakkındaki ayrıntılı düşünceleri dönemin aydın çevresinin kültürel yaşamına dair bilgi verir.
Soru: 5) Mektup metnindeki millî, manevi ve evrensel değerleri tespit ediniz. Cevap:
Millî Değerler: Türk edebiyatına ilgi, Namık Kemal gibi Türk edebiyatı sanatçılarının eserlerini araştırma ve eğitim hayatına verilen önem.
Manevi Değerler: Dostluk, aile bağlılığı, sevgi, vefa, dayanışma ve Allah’a yönelik inanç ifadeleri.
Evrensel Değerler: Çalışkanlık, sabır, bilgi edinme, okuma, kişisel gelişim, dostluk, paylaşma, anlayış ve insanlara destek olma.
Millî Değerler: Türk edebiyatına ilgi, Namık Kemal gibi Türk edebiyatı sanatçılarının eserlerini araştırma ve eğitim hayatına verilen önem.
Manevi Değerler: Dostluk, aile bağlılığı, sevgi, vefa, dayanışma ve Allah’a yönelik inanç ifadeleri.
Evrensel Değerler: Çalışkanlık, sabır, bilgi edinme, okuma, kişisel gelişim, dostluk, paylaşma, anlayış ve insanlara destek olma.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, metin ve sayfa cevaplarını 11. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları sayfasında inceleyebilirsiniz.