11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 265
Hazırlık
Soru: Kusur bulmak ile eleştirmek arasında ne gibi farklar vardır? Açıklayınız.
Kısa Cevap: Kusur bulmak sadece eksiklere odaklanmaktır; eleştirmek ise bir şeyi olumlu ve olumsuz yönleriyle adil biçimde değerlendirmektir.
Detaylı Cevap: Kusur bulmak, çoğu zaman bir kişi ya da eserde yalnızca yanlışları görmeye dayanır. Bu yaklaşımda amaç gelişmeye katkı sağlamak değil, eksikliği öne çıkarmak olabilir. Bu yüzden kusur bulmak kırıcı, tek taraflı ve yargılayıcıdır.
Eleştirmek ise daha dengeli bir değerlendirmedir. Eleştiride hem başarılı yönler hem de eksikler nedenleriyle birlikte ele alınır. Yapıcı eleştiri, kişiyi ya da eseri küçümsetmez; aksine onun daha iyi anlaşılmasına ve gelişmesine katkı sağlar. Bu nedenle gerçek eleştiri bilgi, ölçü, tarafsızlık ve iyi niyet gerektirir.
Soru: Roman okurken olaya mı kahramanlara mı odaklanırsınız? Niçin?
Kısa Cevap: Roman okurken daha çok kahramanlara odaklanırım; çünkü olayların etkisini ve anlamını onların duygu dünyası belirler.
Detaylı Cevap: Bir romanda olay örgüsü okuyucunun ilgisini çeker; fakat kahramanların iç dünyası romanı daha derin ve etkileyici hâle getirir. Kahramanların yaşadığı çatışmalar, aldıkları kararlar, pişmanlıkları ve değişimleri eserin asıl anlamını ortaya çıkarır.
Bu yüzden roman okurken karakterlerin davranışlarını, düşüncelerini ve ruh hâllerini anlamaya çalışırım. Bir kahramanın neden öyle davrandığını kavradığımda, olayları da daha iyi yorumlayabilirim. Böylece roman yalnızca bir hikâye olmaktan çıkar; insanı ve hayatı tanıtan bir esere dönüşür.
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 266
Metinde Geçen Bazı Kelime ve Kelime Grupları
Soru: Metinde geçen bazı kelime ve kelime gruplarının anlamlarını yazınız.
Kısa Cevap: Metindeki kelimeler, romanın sosyal çevresini ve kişilerin yaşam biçimini anlamaya yardımcı olur.
- Aylak: İşsiz, boş gezen, belli bir uğraşı olmayan kişi.
- Konak: Büyük, geniş ve gösterişli ev.
Metni Anlama ve Çözümleme
Soru: Metinde yazar okuyucuya yönelik yönlendirme yapmakta mıdır? Düşüncelerinizi gerekçeleriyle açıklayınız.
Kısa Cevap: Yazar, okuyucuyu doğrudan yönlendirmez; fakat kanıtlı yorumlarla okurun eseri belirli açılardan düşünmesini sağlar.
Detaylı Cevap: Fethi Naci, metinde Aşk-ı Memnu romanı hakkındaki değerlendirmelerini örnekler ve gerekçelerle açıklar. Romanın Türk edebiyatındaki yeri, kahramanların kuruluşu, olay örgüsü ve ruh çözümlemeleri üzerinde durur. Böylece okur, romanı yalnızca bir aşk hikâyesi olarak değil, teknik ve toplumsal yönleriyle de görmeye başlar.
Yazarın amacı okura hazır bir hüküm dayatmak değildir. Ancak ortaya koyduğu düşünceler, okurun romanı daha bilinçli değerlendirmesine yardımcı olur. Bu nedenle metinde dolaylı bir yönlendirme ve düşünmeye sevk etme vardır.
Soru: Yazı, eleştirmenin tutumuna göre eleştiri türlerinden hangisine dâhil edilebilir? Niçin?
Kısa Cevap: Yazı, nesnel ve kanıta dayalı eleştiri anlayışına dâhil edilebilir.
Detaylı Cevap: Fethi Naci, eseri değerlendirirken yalnızca kişisel beğenilerine dayanmaz. Aşk-ı Memnu romanını olay örgüsü, kişi kadrosu, ruh çözümlemeleri, toplumsal yapı ve roman tekniği açısından inceler. Görüşlerini açıklarken eserden hareket eder.
Yazarın romanın güçlü taraflarını belirtirken bazı eksiklerini de söylemesi, onun tarafsız davranmaya çalıştığını gösterir. Bu nedenle metin, ölçülü, gerekçeli ve nesnel eleştiri örneği olarak değerlendirilebilir.
Soru: Cumhuriyet Dönemi’nde eleştiri türünün özelliklerini metindeki örnek ifadeler üzerinden gösteriniz.
Kısa Cevap: Metin, Cumhuriyet Dönemi eleştirisinin uzmanlaşmış, sistemli, nesnel ve biçim-içerik dengesine önem veren yapısını gösterir.
Detaylı Cevap: Cumhuriyet Dönemi’nde eleştiri, kişisel beğeniden uzaklaşıp daha bilimsel ve sistemli bir nitelik kazanmıştır. Fethi Naci’nin metninde de bu anlayış görülür. Yazar, romanı yalnızca konusu bakımından değil; karakterlerin kuruluşu, olayların düzenlenişi, toplumsal yapı ve ruh çözümlemeleri bakımından inceler.
Metindeki “Aşk-ı Memnu, roman’a özgü hareket bakımından da kusursuz bir örnek olarak gösterilebilir.” ifadesi, romanın biçim ve teknik yönünün değerlendirildiğini gösterir. “Halit Ziya ruh çözümlemelerine fazla önem veriyor.” ifadesi ise yazarın eksik gördüğü yönleri de açıkça söylediğini ortaya koyar. Bu özellikler, Cumhuriyet Dönemi eleştirisinin dengeli ve çözümleyici yapısına uygundur.
Soru: Yazarın romana dair olumlu olarak nitelendirilebilecek eleştirileri nelerdir?
Kısa Cevap: Fethi Naci, romanı başarılı kurgusu, güçlü karakterleri, gerçekçi toplum gözlemleri ve Türk romanındaki yeri bakımından olumlu değerlendirir.
Detaylı Cevap: Yazar, Aşk-ı Memnu romanını Halit Ziya’nın en başarılı eserlerinden biri olarak görür. Ona göre romandaki hareketler gelişigüzel düzenlenmemiştir; olaylar belirli bir amaca hizmet eder. Bu da romanın kurgu bakımından güçlü olduğunu gösterir.
Fethi Naci ayrıca romanın döneminin toplumsal yapısını başarılı biçimde yansıttığını düşünür. Konak çevresindeki yaşam, aile ilişkileri, yasak aşk ve ahlaki çözülme gerçekçi bir biçimde verilmiştir. Romanın hâlâ okunabilir olması ve karakterlerinin canlılığı da eserin kalıcı bir edebî değer taşıdığını gösterir.
Soru: Fethi Naci’nin üslup özelliklerini metinden örnek ifadeler aracılığıyla açıklayınız.
Kısa Cevap: Fethi Naci’nin üslubu yalın, açık, doğrudan, eleştirel ve gerekçelidir.
Detaylı Cevap: Fethi Naci, düşüncelerini süslü ve kapalı ifadelerle değil, açık ve net cümlelerle anlatır. “Halit Ziya ruh çözümlemelerine fazla önem veriyor.” cümlesi onun doğrudan eleştiri yaptığını gösterir. Yazar, düşüncesini uzatmadan açık biçimde dile getirir.
Bunun yanında üslubu dengelidir. Romanın eksik gördüğü yönlerini söylerken başarılı taraflarını da belirtir. “Aşk-ı Memnu, roman’a özgü hareket bakımından da kusursuz bir örnek olarak gösterilebilir.” ifadesi onun olumlu değerlendirmelerine örnektir. Bu yönüyle Fethi Naci’nin anlatımı ölçülü ve kanıtlayıcıdır.
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 267
Sıra Sizde
Soru: Aşk-ı Memnu ve Bir Huzursuzluğun Romanı: Huzur metinlerini karşılaştırınız. İki metin arasındaki benzerlik ve farklılıkları tabloya yazınız.
Kısa Cevap: İki metin de romanları eleştirel açıdan inceler; fakat biri toplumsal ve teknik çözümlemeye, diğeri müziksel yapı ve ruhsal huzursuzluğa ağırlık verir.
| Metin | Benzerlikler | Farklılıklar |
|---|---|---|
| Aşk-ı Memnu | Her iki metin de romanları eleştirel bir bakışla değerlendirir. Romanların yapısı, kahramanları ve anlatım özellikleri incelenir. | Aşk-ı Memnu metninde yasak aşk, toplumsal yozlaşma, konak yaşamı, karakterlerin kuruluşu ve roman tekniği ön plandadır. |
| Bir Huzursuzluğun Romanı: Huzur | Her iki metinde de eserin yalnızca konusu değil, sanatsal yapısı da ele alınır. | Huzur metninde müziksel düzen, Tanpınar’ın sanat anlayışı, zaman, huzursuzluk ve bireyin iç dünyası öne çıkar. |
Kalemin İzinden
Soru: Bir edebî eseri iyice anlamadan o eser hakkında görüşler öne sürmek hangi sorunlara yol açabilir? Konu hakkındaki düşüncelerinizi iki paragraf hâlinde yazınız.
Kısa Cevap: Bir eseri anlamadan yorum yapmak, yanlış, yüzeysel ve haksız değerlendirmelere sebep olabilir.
Detaylı Cevap: Bir edebî eseri tam olarak okumadan veya anlamadan onun hakkında görüş bildirmek doğru değildir. Çünkü edebî eserlerde yalnızca olaylar değil; dil, anlatım, tema, karakterler, dönem koşulları ve yazarın amacı da önemlidir. Bu unsurlar göz ardı edilirse yapılan yorum eksik ve yüzeysel olur.
Ayrıca böyle bir değerlendirme, eserin değerinin yanlış anlaşılmasına yol açabilir. Eleştiri yapmak için önce eseri dikkatle okumak, üzerinde düşünmek ve görüşleri sağlam gerekçelere dayandırmak gerekir. Aksi hâlde eleştiri, bilgili bir değerlendirme olmaktan çıkar; kişisel ve temelsiz bir yargıya dönüşür.
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 269
Dil Bilgisi
Soru: Aşağıda verilen cümlelerdeki anlatım bozukluklarının nedenlerini tablodaki boş alanlara yazınız.
Kısa Cevap: Cümlelerdeki anlatım bozuklukları; anlam belirsizliği, gereksiz sözcük, mantık hatası, zaman uyumsuzluğu, kişi eki uyumsuzluğu ve gereksiz çoğul kullanımı gibi nedenlerden oluşur.
| Cümle | Anlatım Bozukluğunun Nedeni |
|---|---|
| Mirza’nın zeki ve yaramaz bir öğrenci olmadığını herkes bilir. | Anlam belirsizliği vardır. Mirza’nın zeki olmadığı mı, yaramaz olmadığı mı açık değildir. |
| Yaptıklarını kendi ağzıyla itiraf etti. | Gereksiz sözcük kullanılmıştır. “İtiraf etti” sözü zaten kişinin kendi söylediğini anlatır. |
| O okulu ne gördüm ne de yerini bilirim. | Yüklemler arasında zaman ve anlam uyumsuzluğu vardır. |
| Geçmişe ve geleceğe ait planlarımızı gözden geçirmeliyiz. | Mantık hatası vardır. Geçmişe ait plan olmaz. |
| Derste herkes konuştu, konuyu anlamadı. | Özne-yüklem anlam uyumsuzluğu vardır. |
| Kar yağdığı için araçlar zincirsiz yola çıkamaz. | Neden-sonuç ilişkisinde mantık yanlışlığı vardır. Zincir gerekliliği yolun karla kaplı ya da buzlu olmasıyla ilgilidir. |
| İleri sürülen düşünceler nihayet kabul gördüler. | Gereksiz çoğul eki kullanılmıştır. Doğrusu “kabul gördü” olmalıdır. |
| Siz ve onlar böyle mi karşılaşacaktı? | Kişi eki uyumsuzluğu vardır. Doğrusu “karşılaşacaktınız” olmalıdır. |
Soru: Noktalama işaretlerinin kullanımıyla ilgili olarak tabloda verilen bilgiler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” kutucuğunu işaretleyiniz.
Kısa Cevap: Verilen noktalama bilgilerinden bazıları doğru, bazıları yanlıştır.
| Bilgi | Cevap |
|---|---|
| Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için iki nokta (:) konur. | Y |
| Tırnak içine alınmayan alıntı cümlelerden sonra virgül (,) konur. | D |
| Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna nokta (.) konur. | Y |
| Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için yay ayraç ( ) kullanılır. | D |
| Özne olarak kullanıldıklarında bu, şu, o zamirlerinden sonra virgül (,) konur. | D |
| Alay, tariz ve küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti (!) kullanılır. | D |
Soru: Aşağıdaki tabloda verilen kelimelerin yazımı doğru ise “D”, yanlış ise “Y” kutucuğunu işaretleyiniz. Yanlış yazılmış kelimelerin doğru şeklini yazınız.
Kısa Cevap: Yanlış yazılan kelimeler erezyon, dinazor, insiyatif ve kollektif kelimeleridir.
| Kelime | D/Y | Doğru Yazımı |
|---|---|---|
| Erezyon | Y | Erozyon |
| Dinazor | Y | Dinozor |
| İnsiyatif | Y | İnisiyatif |
| Kılavuz | D | Kılavuz |
| Kollektif | Y | Kolektif |
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 270
Yazma
Soru: “Yazma Tür ve Tekniklerini Tanıma” başlığında verilen bilgiler doğrultusunda bir eleştiri yazısı kaleme alınır.
Kısa Cevap: Aşağıda Aşk-ı Memnu romanı hakkında örnek bir eleştiri yazısı verilmiştir.
Eleştiri Yazısı: Aşk-ı Memnu Üzerine
Halit Ziya Uşaklıgil’in Aşk-ı Memnu adlı romanı, Türk edebiyatında modern roman tekniğinin güçlü örneklerinden biridir. Eserde yasak aşk teması merkeze alınsa da roman yalnızca bu konu etrafında şekillenmez. Konak yaşamı, Batılılaşma sürecindeki yozlaşma, aile içi ilişkiler ve bireylerin iç çatışmaları da eserin önemli parçalarıdır.
Romanın en dikkat çekici yönü, karakterlerin psikolojik derinlikle işlenmesidir. Bihter’in tutkuları, Behlül’ün kararsızlığı, Nihal’in kırılganlığı ve Adnan Bey’in güven duygusu olayların gelişimini belirler. Halit Ziya’nın ruh çözümlemeleri romana güçlü bir gerçeklik kazandırır. Ancak bazı bölümlerde bu çözümlemelerin uzunluğu anlatımın hızını azaltabilir. Buna rağmen Aşk-ı Memnu, kurgusu, karakterleri ve toplumsal gözlemleriyle Türk romanının önemli eserleri arasında yer alır.
Sıra Sizde
Soru: Okuduğunuz bir roman, hikâye, şiir veya izlediğiniz sinema filmi ile ilgili eleştiri yazısı kaleme alınız.
Kısa Cevap: Aşağıda Küçük Prens adlı eser hakkında örnek bir eleştiri yazısı verilmiştir.
Eleştiri Yazısı: Küçük Prens Üzerine
Antoine de Saint-Exupéry’nin Küçük Prens adlı eseri, görünüşte çocuklara hitap eden bir kitap gibi görünse de aslında yetişkinler için de derin anlamlar taşır. Eserde dostluk, sevgi, sorumluluk, yalnızlık ve insanın hayata bakışı sade bir anlatımla ele alınır. Küçük Prens’in farklı gezegenlerde karşılaştığı kişiler, insanların bencillik, kibir, hırs ve yalnızlık gibi yönlerini sembolik biçimde gösterir.
Eserin en güçlü yanı, basit görünen cümlelerle derin düşünceler vermesidir. Anlatım sade, etkileyici ve düşündürücüdür. Ancak eserin sembolik yapısı, bazı okuyucular için ilk okumada tam olarak anlaşılmayabilir. Buna rağmen Küçük Prens, hem çocuklara hem yetişkinlere hitap eden, insanın iç dünyasını ve değerlerini sorgulatan kalıcı bir eserdir.
Dinle-Yorumla
Soru: Sabahattin Ali’ye ait Kürk Mantolu Madonna romanından bir bölümü dinleyiniz. Dinlediğiniz bölüme yönelik olarak eleştiri türünün özelliklerini taşıyan bir sunum gerçekleştiriniz.
Kısa Cevap: Aşağıda Kürk Mantolu Madonna romanı için eleştiri özellikleri taşıyan örnek bir sunum metni verilmiştir.
Eleştiri Sunumu: Kürk Mantolu Madonna Üzerine
Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna romanı, insanın dış görünüşüyle iç dünyası arasındaki farkı etkileyici biçimde anlatan önemli bir eserdir. Dinlediğim bölümde Raif Efendi’nin sessiz, çekingen ve içine kapanık yapısı dikkat çeker. Ancak bu sessizliğin ardında derin duygular, kırgınlıklar ve büyük bir aşk saklıdır.
Romanın dili sade fakat duygusal yoğunluğu güçlüdür. Sabahattin Ali, Raif Efendi’nin iç dünyasını abartıya kaçmadan, içten bir anlatımla verir. Eserde yalnızlık, anlaşılmama, aşk ve hayal kırıklığı başarılı biçimde işlenmiştir. Bu yönüyle Kürk Mantolu Madonna, yalnızca bir aşk hikâyesi değil; insan ruhunun derinliklerini anlatan güçlü bir roman olarak değerlendirilebilir.
11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sayfa 271
Sıra Sizde
Soru: Aşağıda verilen bulmacayı çözünüz.
Kısa Cevap: Bulmacadaki kavramlar, eleştiri türü, yazım kuralları, anlatım bozuklukları ve edebiyat temsilcileri ile ilgilidir.
Yukarıdan Aşağıya
- Oniki
- Seyrani
- Anlam Çelişkisi
- İki Nokta
- Hiciv
- Bilirsinki
- Eleştiri
- Ziya Paşa
Soldan Sağa
- Ziya Paşa
- Nef’i
- Kavgalarım
- Otokritik
- Gereksiz Sözcük
- Tenkit
- Taşlama
- Tahkiye