11. sınıf edebiyat 1. dönem 1. yazılıya hazırlık çalışması, MEB Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabının 12–83. sayfalarındaki Bir Diyeceğim Var! temasını kapsar. Çalışma; metni çözümleme, çıkarımları kanıtlarla destekleme, karşılaştırma, değerlendirme ve amaca uygun yazma becerilerine odaklanır.
Aşağıdaki metinler ve sorular özgün hazırlanmıştır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 1. tema becerilerini destekleyen bu çalışmayı, öğretmeninizin açıkladığı sınav kapsamına göre kullanabilirsiniz.
11. Sınıf Edebiyat 1. Tema Konu Özeti
| Konu | Çalışırken Dikkat Edilecek Noktalar |
|---|---|
| Karagöz ve geleneksel tiyatro | Karagöz bir gölge oyunudur; orta oyunu canlı oyuncularla oynanır. Güldürünün nasıl oluştuğu, karakterlerin dili kullanma biçimleri ve aralarındaki iletişim metinden örneklerle açıklanır. |
| Karagöz oyununun bölümleri | Mukaddime: giriş. Muhavere: söyleşme. Fasıl: asıl olay. Bitiş: kapanış. Bir bölüm belirlenirken metnin oyundaki işlevine bakılır. |
| Mektupta dil ve üslup | Yazılma amacı ve alıcıyla ilişki; hitabı, sözcük seçimini ve anlatımı etkiler. Üslup hakkındaki yorumlar metindeki ifadelerle desteklenir. |
| Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme | Olayların aktarılması öyküleme, bilgi verilmesi açıklamadır. Karşılaştırmada benzerlik veya farklılık ortaya konur. Örneklendirmede düşünce somut bir örnekle açıklanır. |
| Açık ve örtük ileti | Açık ileti doğrudan söylenir. Örtük ileti, metindeki ipuçlarından çıkarılır. Metinde dayanağı bulunmayan bir yorum örtük ileti olarak kabul edilmez. |
| Dilekçe ve e-posta | Dilekçe, ilgili makama talep veya şikâyet bildirir. E-posta kişisel veya kurumsal olabilir. Her iki türde de amaç, alıcı, açıklık ve uygun dil önemlidir. |
| Fiilimsiler | İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil; ekleri ve cümledeki görevleri birlikte değerlendirilerek belirlenir. Fiilimsi ile çekimli fiil birbirinden ayrılır. |
| İletişim ve sunum | İletişim sorunları; ortam, dil kullanımı, dinleme, vurgu, tonlama ve beden dili bakımından incelenir. Çözüm, belirlenen soruna uygun olmalıdır. |
11. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 1. Yazılıya Hazırlık Soruları
Uygulama önerisi: Önce metinleri okuyup soruları cevaplayınız. Ardından cevaplarınızı örneklerle karşılaştırınız. Her soru 10 puan, toplam 100 puandır. Metinle desteklenen farklı doğru yorumlar da değerlendirilebilir.
A Metni: Karagöz Diyaloğu
Aşağıdaki özgün diyalog 1–3. sorular için hazırlanmıştır.
HACİVAT: Karagöz’üm, mahalledeki toplantıda herkesin sözüne kulak vermelisin.
KARAGÖZ: İki kulağım var, hangisini kime vereceğim?
HACİVAT: Kulaklarını dağıt demiyorum; konuşanları dikkatle dinle diyorum.
KARAGÖZ: Dün dinledim de ne oldu? Biri “yol açalım” dedi, öteki “önce ışık tutalım” dedi. Kazma mı getireceğiz, kandil mi, anlayamadım.
HACİVAT: İşleri kolaylaştıralım, meseleyi açıklığa kavuşturalım demek istemişler.
KARAGÖZ: Öyleyse neden herkes anlayacağı gibi konuşmuyor?
HACİVAT: Her söz her yerde aynı biçimde söylenmez. Dinleyenin de konuşanın da gayret göstermesi gerekir.
KARAGÖZ: İyi ya, sen açık söyle; ben de sonuna kadar dinleyeyim.
Örnek Cevap: Karagöz’ün mecazlı ifadeleri gerçek anlamlarıyla yorumlaması güldürü oluşturur. “Kulak vermek” dikkatle dinlemek, “ışık tutmak” ise bir meseleyi açıklığa kavuşturmak anlamındadır.
Puanlama: Güldürünün oluşumunu açıklama 4, iki ifadenin anlamını belirtme 6 puan.
Örnek Cevap: Hacivat, “herkesin sözüne kulak vermelisin” gibi mecazlı ve öğüt verici ifadeler kullanır. Karagöz, “hangisini kime vereceğim?” diyerek bunları somut anlamlarıyla sorgular. Bu farklılık, karşılıklı konuşmayı ve güldürüyü geliştirir.
Puanlama: İki karakteri kanıtlarıyla açıklama 6, oyuna katkıyı belirtme 4 puan.
Örnek Cevap: Bu yargı doğru değildir. Dinleyen dikkat göstermeli, konuşan da anlatımını alıcıya uygun seçmelidir. Son konuşmada Hacivat’ın açık anlatması ve Karagöz’ün sözünü kesmeden dinlemesi birlikte çözüm olarak sunulmuştur.
Puanlama: Yargıyı gerekçeli değerlendirme 5, çözümü metne dayanarak açıklama 5 puan.
B Metni: Özel Mektup
Aşağıdaki özgün mektup 4–6. sorular için hazırlanmıştır.
Sevgili Deniz,
Geçen hafta okul kütüphanesinde küçük bir kitap tanıtımı yaptık. Önce herkes seçtiği kitabı anlattı, sonra birbirimize sorular sorduk. Senin önerdiğin kitabı ben tanıttım. Sunum bitince bir arkadaşım kitabı ödünç almak istedi.
Bence bir kitabın değeri, yalnızca kaç sayfa olduğuyla ölçülemez. Kimi kısa kitaplar, uzun kitaplardan daha fazla düşündürebilir. Örneğin geçen ay okuduğumuz ince hikâye kitabını hâlâ konuşuyoruz.
Burada yeni arkadaşlar edindim. Yine de bir kitabı bitirince ilk sana anlatmak istiyorum. Gelecek ayki etkinliğe katılabilirsen çok sevinirim. Önerilerini bekliyorum.
Sevgiler,
Ece
Örnek Cevap: Ece, yaşadıklarını paylaşmak, Deniz’i etkinliğe davet etmek ve önerilerini almak istemektedir. Arkadaşlık ilişkisi samimi bir üslup oluşturmuştur. “Sevgili Deniz” hitabı ve “ilk sana anlatmak istiyorum” ifadesi bu yakınlığı gösterir.
Puanlama: Amaç 3, ilişkinin üsluba etkisi 3, iki uygun kanıt 4 puan.
Örnek Cevap: İlk paragrafta olaylar zaman sırasıyla aktarıldığı için öyküleme vardır. İkinci paragrafta kısa ve uzun kitaplar düşünmeye katkıları bakımından karşılaştırılmıştır. İnce hikâye kitabının hâlâ konuşulması ise örneklendirmedir.
Puanlama: Anlatım biçimi ve gerekçesi 4, iki düşünceyi geliştirme yolu ve kanıtları 6 puan.
Örnek Cevap: Öznel: “Bir kitabın değeri, yalnızca kaç sayfa olduğuyla ölçülemez.” Kişisel değerlendirme içerir. Nesnel: “Geçen hafta okul kütüphanesinde küçük bir kitap tanıtımı yaptık.” Doğrulanabilir bir olay bildirir. Örtük ileti: Yeni arkadaşları olsa da Deniz, Ece için özel bir yere sahiptir. “İlk sana anlatmak istiyorum” sözü bunun dayanağıdır.
Puanlama: Öznel ve nesnel ifadeleri gerekçeleriyle belirleme 6, örtük ileti ve dayanağı 4 puan.
C Metni: Düzenlenmesi Gereken E-Posta
Aşağıdaki özgün e-posta 7–8. sorular için hazırlanmıştır.
Alıcı: Okul kütüphanesi sorumlusu
Konu: Acil!!!
Merhaba,
Etkinlik için orası lazım. Herkes gelecek. Salıyı ayarlayın, bir de cihaz olsun. Hemen dönün.
Ece
Örnek Cevap: B metni arkadaşa yazıldığı için samimi dil amaca uygundur. C metni okul görevlisine etkinlik talebi iletmektedir; ancak belirsiz ve buyurgan ifadeler kullanılmıştır. Sorun, e-postanın samimi olması değil; alıcıya uygun nezaketin ve gerekli bilgilerin bulunmamasıdır.
Puanlama: İlişki ve amacı karşılaştırma 4, dilin uygunluğunu gerekçelendirme 6 puan.
Bilgiler: Etkinlik kitap tanıtımıdır. Gelecek salı 15.30–16.00 arasında yapılacaktır. Katılımcı sayısı 20’dir. Kütüphane salonu ve projeksiyon cihazı istenmektedir.
Örnek Cevap:
Konu: Kitap tanıtımı için salon ve projeksiyon talebi
Sayın Kütüphane Sorumlusu,
Gelecek salı 15.30–16.00 arasında 20 öğrencinin katılacağı bir kitap tanıtımı yapmak istiyoruz. Kütüphane salonunu ve projeksiyon cihazını kullanmamız mümkün müdür?
Uygunluk konusunda bilgi verebilirseniz sevinirim. İlginiz için teşekkür ederim.
Saygılarımla,
Ece – Sınıfı
Gerekçe: Konu başlığı, talebi anlaşılır kılacak biçimde değiştirildi. Buyurgan ifadeler, alıcıya uygun saygılı bir talebe dönüştürüldü.
Puanlama: Gerekli bilgileri aktarma 4, uygun dil ve e-posta düzeni 4, iki değişikliği gerekçelendirme 2 puan.
Dil Bilgisi ve İletişim: 9–10. Sorular
Cevap: Düşünmeden: Zarf-fiildir; konuşmanın nasıl yapıldığını belirtir. Konuşmak: İsim-fiildir; eylemi adlandırır ve “düşünmeden konuşmak” grubu özne görevindedir. Kurduğumuz: Sıfat-fiildir; “ilişkiler” sözcüğünü niteler.
Puanlama: Üç fiilimsiyi türleriyle belirleme 6, cümledeki görevlerini açıklama 4 puan.
Örnek Cevap: Dinleyicilerin konuşması dikkat dağınıklığına yol açmıştır. Sunucunun suçlayıcı biçimde sesini yükseltmesi gerilimi artırabilir. Dinleyiciler konuşmayı bırakmalı; sunucu sakin bir tonla dikkatlerini yeniden sunuma yöneltmelidir. Tonlama, aynı sözün uyarı, öfke veya nezaket olarak algılanmasını etkiler.
Puanlama: İki tarafı değerlendirme 4, iki uygun çözüm 4, tonlamanın etkisi 2 puan.
Dinleme ve Konuşma Uygulaması
Bu bölüm, yazılı sorularından ayrı olarak temanın dinleme ve konuşma becerilerini geliştirmek için kullanılabilir.
Dinleme ve Değerlendirme
Uygulama: Aşağıdaki özgün metni bir arkadaşınızdan okumasını isteyiniz. Metne bakmadan dinleyiniz.
“Okul kulübü, toplantı saatindeki değişikliği mesaj grubundan duyurdu. Bazı öğrenciler mesajı görmedi, bazıları ise hangi toplantının değiştiğini anlayamadı. Kulüp başkanı, dijital iletişimin hızlı olduğunu fakat mesaj göndermenin anlaşılmayı tek başına garanti etmediğini söyledi. Duyuru; etkinliğin adı, yeni saat ve yer bilgisi eklenerek yeniden gönderildi. Katılımcılardan mesajı aldıklarını bildirmeleri istendi.”
Örnek Cevap: Dijital iletişimin hızlı olması, mesajın herkese doğru biçimde ulaştığını göstermez. Bazı öğrencilerin mesajı görmemesi ve hangi toplantının değiştiğini anlayamaması bu görüşü destekler. Bilgilerin tamamlanması açıklığı, geri bildirim istenmesi ise mesajın alındığının kontrolünü sağlamıştır.
Konuşma ve Canlandırma
Görev: İki kişilik bir canlandırmada önce belirsiz anlatımın yol açtığı bir iletişim sorununu, ardından sorunun çözümünü gösteriniz. Çözüm bölümünde açık anlatım, uygun tonlama ve dikkatli dinleme kullanınız.
Değerlendirme: Sorunu anlaşılır gösterme, soruna uygun çözüm üretme, konuşmayı tutarlı sürdürme ve beden dilini amaca uygun kullanma.
Öz Değerlendirme ve Gelişim Planı
Her ölçüt için Evet, Kısmen veya Hayır seçeneklerinden uygun olanı belirleyiniz.
| Ölçüt | Değerlendirmem |
|---|---|
| Yorumumu metinden uygun kanıtlarla destekledim. | Evet / Kısmen / Hayır |
| Anlatım biçimi ile düşünceyi geliştirme yolunu ayırt ettim. | Evet / Kısmen / Hayır |
| Örtük iletiyi metinde bulunmayan bilgiler eklemeden açıkladım. | Evet / Kısmen / Hayır |
| E-postayı alıcıya ve amaca uygun düzenledim. | Evet / Kısmen / Hayır |
| Fiilimsilerin türlerini ve görevlerini açıkladım. | Evet / Kısmen / Hayır |
| Dinlediğim metnin görüşünü ve dayanaklarını belirledim. | Evet / Kısmen / Hayır |
| Konuşmada açık anlatım ve uygun tonlama kullandım. | Evet / Kısmen / Hayır |
Gelişim planım: Zorlandığım beceri: … Yeniden çalışacağım soru: … Bir sonraki çalışmada değiştireceğim yaklaşım: …
1. Tema Ölçme ve Değerlendirme Çalışmaları
Kitaptaki tema sonu etkinliklerini tekrar etmek için 11. sınıf edebiyat sayfa 79–83 ölçme ve değerlendirme cevaplarını inceleyebilirsiniz.