11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları
11. sınıf coğrafya 1. dönem 1. yazılı soruları ve cevapları, sınava hazırlanırken konu bilgilerini örnek olaylarla pekiştirmek isteyen öğrenciler için hazırlanmıştır. İçerikte mekânsal sorunlar, web tabanlı CBS, su kaynakları, suların Türkiye üzerindeki etkileri ve yerleşme dokuları başlıklarıyla ilgili sorular yer almaktadır.
Bu çalışma, 2026-2027 Karabük ÖDM konu-soru dağılım tablolarının ilk iki senaryosu esas alınarak oluşturulmuştur. Senaryo 1’de 5 soru, Senaryo 2’de 7 soru bulunmaktadır. Sorular editoryal olarak hazırlanmış özgün örneklerdir; MEB’in yayımladığı resmî sınav soruları değildir.
Senaryolara Git
11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 1
Soru sayısı: 5 | Örnek puanlama: 100 puan. Aşağıdaki puanlar hazırlanan örnek sınava aittir. Açıklama istenen sorularda neden-sonuç ilişkisi kurulmalıdır.
1. Soru (20 Puan)
Soru: Bir kentte yoğun yağışlardan sonra taşkınlar artmaktadır. Coğrafi araştırma bu mekânsal sorunun çözümüne nasıl katkı sağlayabilir? İncelenecek iki veri türünü ve bu verilere dayalı iki önlemi açıklayınız.
Kısa Cevap: Yağış ve taşkın sınırları, eğim ve arazi kullanımıyla birlikte incelenir. Riskli dere yataklarında yapılaşma sınırlandırılır; geçirgen yüzeyler ve yağmur suyu altyapısı geliştirilir.
Açıklama: Yağış, eğim-yükselti, geçirimsiz yüzeyler, dere yatakları ve geçmiş taşkın sınırları gibi verilerden iki tanesi seçilerek riskin nerede ve neden yükseldiği araştırılır. Riskli dere yataklarında yapılaşmanın sınırlandırılması, geçirgen/yeşil alanların artırılması veya yağmur suyu altyapısının iyileştirilmesi gibi verilerle ilişkili iki önlem açıklanır.
2. Soru (20 Puan)
Soru: Bir web tabanlı CBS uygulamasında yeni park yeri seçimi için bir harita oluşturunuz. Yol, mahalle nüfusu ve mevcut park katmanlarını ekleyip açınız; parklara erişimi düşük, nüfusu yüksek bir alanı aday olarak işaretleyiniz. Başlık ve lejant ekleyip seçiminizi açıklayınız. Uygulama erişiminiz yoksa üç katmanı ve aday alanı farklı sembollerle aynı şema üzerinde gösteriniz.
Kısa Cevap: Nüfus, yollar ve mevcut parklar birlikte haritalanır. Nüfusu yüksek, parklara erişimi zayıf bir alan aday olarak işaretlenir; başlık ve lejant eklenir.
Açıklama: Nüfus, mevcut parklar ve yol verileri haritada birlikte gösterilir; başlık ve lejant eklenir. Uygulama yerine aynı verileri içeren açık ve etiketli bir şema kabul edilir. Mevcut parklara erişimi düşük ve nüfusu yüksek bir alan aday olarak işaretlenir; seçim, nüfus ve erişim ilişkisiyle açıklanır. Kesin yer seçimi için boş alan ve mülkiyet gibi ek verilerin de incelenmesi gerekir.
3. Soru (20 Puan)
Soru: Okyanus, akarsu, göl, buzul ve yer altı suyunu bulundukları ortama göre sınıflandırınız. Ayrıca bütün göllerin tatlı su kaynağı sayılıp sayılamayacağını bir gerekçeyle açıklayınız.
Kısa Cevap: Okyanus, akarsu ve göl yüzey suları; buzullar donmuş su depoları; yer altı suları zemin altındaki sulardır. Bütün göller tatlı değildir; tuzlu göller de vardır.
Açıklama: Okyanus, akarsu ve göl yer üstü/yüzey sularıdır; buzullar donmuş su depolarıdır; yer altı suları zemin altındaki su kaynaklarıdır. Kaynak sınıflandırmasında yüzey suları ile buzullar ayrı başlıklarda da verilebilir. Bütün göller tatlı değildir; dışarıya akışı olmayan ve buharlaşmanın etkili olduğu bazı göllerde tuz birikir. Tuz Gölü gibi doğru bir örnek kabul edilir.
4. Soru (20 Puan)
Soru: Türkiye’de bir akarsu üzerine baraj kurulmasının bir ekonomik yararını ve bir çevresel etkisini açıklayınız. Her birini neden-sonuç ilişkisiyle yazınız.
Kısa Cevap: Barajlar sulamayı ve hidroelektrik üretimini destekleyebilir. Akışın ve sediment taşınımının değişmesi ekosistemleri etkileyebilir.
Açıklama: Sulama suyu sağlanması tarımsal üretimi destekleyebilir; hidroelektrik üretimi elektrik arzına katkı sağlayabilir. Akış rejiminin değişmesi sucul ekosistemi etkileyebilir; sedimentin tutulması aşağı kesimlere taşınan malzemeyi azaltabilir; baraj gölü bazı habitatları su altında bırakabilir.
5. Soru (20 Puan)
Soru: A yerleşmesinde evler tarım arazileri arasında birbirinden uzakta, B yerleşmesinde ise ortak bir merkez çevresinde birbirine yakın kurulmuştur. Bu iki yerleşme dokusunu adlandırınız ve her biri için oluşumda etkili olabilecek bir coğrafi koşul yazınız.
Kısa Cevap: A dağınık, B toplu yerleşmedir. Yaygın su kaynakları ve parçalı tarım arazileri dağınık; sınırlı su kaynağı çevresinde toplanma toplu dokuyu destekleyebilir.
Açıklama: A dağınık yerleşmedir. Su kaynaklarının yaygınlığı, parçalı araziler veya evlerin tarım parsellerinin yanında kurulması gibi uygun bir koşul yazılır. B toplu yerleşmedir. Sınırlı su kaynağı çevresinde toplanma, güvenlik veya ortak hizmetlere yakınlık gibi bir koşul yazılır. Tek bir faktörün her yerde aynı dokuyu doğurmadığı gözetilir.
11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 2
Soru sayısı: 7 | Örnek puanlama: 100 puan. Aşağıdaki puanlar hazırlanan örnek sınava aittir. Açıklama istenen sorularda neden-sonuç ilişkisi kurulmalıdır.
1. Soru (15 Puan)
Soru: Eğimli bir yamaçta yeni konut alanı açılması planlanmaktadır. Coğrafya biliminin heyelan riskini değerlendirmede kullanacağı iki veri türünü ve bu verilere dayalı bir yer seçimi kararını açıklayınız.
Kısa Cevap: Eğim ve jeolojik yapı, yağış ve geçmiş heyelanlarla birlikte incelenir. Tehlikesi yüksek yamaçlar yerine daha güvenli yerler seçilir.
Açıklama: Eğim, jeolojik yapı, toprak özellikleri, yağış, yer altı suyu veya geçmiş heyelan alanlarından iki veri seçilir ve riskle ilişkisi kurulur. Heyelan tehlikesi yüksek yamaçlarda yapılaşmadan kaçınılması veya alternatif güvenli alanların seçilmesi önerilir. Gerektiğinde ayrıntılı jeoteknik inceleme gerektiği belirtilir.
2. Soru (15 Puan)
Soru: Bir kıyı ilçesinde yazın oluşan trafik sıkışıklığının çözümü için coğrafi bir araştırma yapılacaktır. Sorunun mekânsal ve zamansal dağılışının nasıl inceleneceğini ve elde edilen sonuçlara uygun bir çözümü açıklayınız.
Kısa Cevap: Trafik yoğunluğu konuma, saatlere ve mevsimlere göre incelenir. Yoğunlaşan güzergâhlarda toplu taşıma kapasitesi artırılabilir.
Açıklama: Trafik yoğunluğu yol/konum ve saat-mevsim boyutlarında haritalanır; turist sayısı, otoparklar ve toplu taşıma güzergâhlarıyla karşılaştırılır. Yoğun güzergâhlarda toplu taşımanın artırılması, aktarma-otopark düzeni veya uygun yaya güzergâhları gibi bulgulara bağlı bir çözüm önerilir.
3. Soru (14 Puan)
Soru: Web tabanlı CBS’de bir ilçe haritası hazırlayacağınızı varsayınız. Okulu ve iki toplanma alanını nokta olarak ekleyiniz; bunları “Okul”, “Alan A” ve “Alan B” olarak adlandırınız. Okuldan her iki alana birer güzergâh çiziniz. Uygulama erişiminiz yoksa aynı çalışmayı bir şema üzerinde gösteriniz. Haritaya başlık ve sembol açıklamaları ekleyiniz; yalnız kuş uçuşu uzaklığa göre seçim yapmanın neden yetersiz olduğunu yazınız.
Kısa Cevap: Okul ile Alan A ve Alan B işaretlenip iki güzergâh çizilir; başlık ve semboller açıklanır. Gerçek erişim, yol bağlantısı ve güvenliğine de bağlıdır.
Açıklama: Üç nokta doğru etiketlenir, okuldan iki alana iki güzergâh çizilir; başlık ve sembol açıklamaları eklenir. Uygulama yerine eşdeğer kâğıt şeması kabul edilir. Gerçek erişim yol bağlantısı, yol uzunluğu, engeller, eğim ve yol güvenliğine de bağlıdır; kuş uçuşu yakınlık tek başına yeterli değildir.
4. Soru (14 Puan)
Soru: Yeryüzündeki suların büyük bölümünü okyanus ve denizler oluşturduğu hâlde içme ve sulama suyu sıkıntısı yaşanabilmektedir. Bu durumu suların tuzluluk ve kullanılabilirlik özellikleriyle açıklayınız.
Kısa Cevap: Deniz ve okyanus suları tuzlu olduğundan doğrudan içme ve çoğu sulama uygulamasına uygun değildir. Tatlı suyun önemli kısmına kolayca erişilemez.
Açıklama: Okyanus ve deniz suları tuzludur; doğrudan içme ve çoğu sulama uygulaması için uygun değildir. Arıtma/tuzdan arındırma teknoloji ve enerji gerektirir. Tatlı suyun önemli bölümü buzullarda ve yer altında bulunur; her yerde kolayca ve sürdürülebilir biçimde erişilemez. Dağılış ve kalite de kullanılabilirliği etkiler.
5. Soru (14 Puan)
Soru: Akarsu, buzul ve yer altı suyunu sıvı/katı hâlleri ve bulundukları ortam bakımından sınıflandırınız. Yer altı sularının nasıl beslendiğini kısaca açıklayınız.
Kısa Cevap: Akarsu yüzeydeki sıvı su, buzul katı su, yer altı suyu zemindeki boşluk ve çatlaklardaki sıvı sudur. Yağışların sızması yer altı sularını besler.
Açıklama: Akarsu yüzeyde bulunan sıvı su, buzul yüzeyde depolanmış katı su, yer altı suyu ise zemin altında gözenek ve çatlaklarda bulunan sıvı sudur. Yağış veya yüzey sularının zemine sızması ve geçirgen tabakalarda ilerlemesi, yer altı su kaynaklarının beslenmesini sağlar.
6. Soru (14 Puan)
Soru: Türkiye’de iki ülke sınırını aşan bir akarsu üzerinde su kullanımı planlanmaktadır. Bu durumun politik etkisini açıklayınız. Ülkeler arasında iş birliğini destekleyecek iki uygulama öneriniz.
Kısa Cevap: Sınır aşan akarsularda bir ülkenin kullanımı diğer ülkenin su miktarı ve kalitesini etkileyebilir. Ortak veri paylaşımı ve koordineli kuraklık yönetimi iş birliğini güçlendirir.
Açıklama: Bir ülkedeki su çekimi, baraj işletmesi ve kirlilik aşağı havzadaki ülkelerin su miktarı ve kalitesini etkileyebilir; paylaşım ve yönetim konusu ülkeler arası ilişkilerde önem kazanır. Ortak ölçüm-veri paylaşımı, kuraklıkta koordineli yönetim, kirliliğin birlikte izlenmesi veya anlaşmayla adil ve sürdürülebilir kullanım gibi iki uygulama önerilir.
7. Soru (14 Puan)
Soru: Bir göl çevresinde balıkçılık ve turizm yapılmakta, kıyıda geleneksel bir yerleşme bulunmaktadır. Su seviyesinin uzun süre düşmesinin bir ekonomik ve bir sosyokültürel etkisini açıklayınız.
Kısa Cevap: Göl seviyesinin düşmesi balıkçılık ve turizm gelirlerini azaltabilir. Göçü artırabilir ve göle bağlı mesleklerle gelenekleri zayıflatabilir.
Açıklama: Balık yaşam alanlarının daralması av gelirlerini; kıyı ve peyzaj değişimi turizm gelirlerini azaltabilir. Bir ekonomik etki neden-sonuç ilişkisiyle açıklanır. Geçim kaybı göçe yol açabilir, göle bağlı yerel meslekler ve gelenekler zayıflayabilir veya rekreasyon kullanımları azalabilir. Bir sosyokültürel etki açıklanır.
Değerlendirme notu: Bilimsel olarak doğru ve anlamca eşdeğer cevaplar kabul edilir. Verilen puanlar örnektir. Öğretmenin duyurduğu senaryo ve kapsam sınav hazırlığında esas alınmalıdır.
Yazılıya Hazırlık Notları
Su miktarı ile kullanılabilir su aynı şey değildir
Suyun tuzluluğu, kalitesi, bulunduğu ortam ve erişilebilirliği kullanımını etkiler. Göllerin tümü tatlı su içermez.
CBS sorularında katmanları kararla ilişkilendirin
Nüfus, yol ve hizmet noktalarını haritada göstermek başlangıçtır. Veriler arasında ilişki kurarak neden belirli bir alanı seçtiğinizi açıklayın.