10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 206
Etkinlik: Neler Öğrenildi?
Çözeltilerde kaynama ve donma noktası değişimleri, çözünen tanecik sayısına bağlıdır. Bu bilgiler günlük hayatta temizlik, gıda ve çevre uygulamalarında doğrudan kullanılmaktadır.
Soru 1) Grup arkadaşlarınızla birlikte aşağıda verilen araştırma konularından bir tanesini seçiniz. Çeşitlilik teması ile ilgili farklı bir soru da belirleyebilirsiniz.
Cevap: “Gazlı içecekler ile limonatada kullanılan maddelerin çözünürlük farkları” konusunu seçtik.
Soru: Gazlı içeceklerde kullanılan maddelerin çözünürlüğü ile limonatada kullanılan maddelerin çözünürlüğü arasındaki farklılıkları araştırınız.
Cevap: Gazlı içeceklerde karbondioksit gazı, yüksek basınç altında suda çözünür. Basınç azaldığında gaz çözeltiden ayrılır. Limonatada ise şeker ve sitrik asit gibi katı maddeler suyla etkileşerek çözünür ve basınçtan bağımsızdır.
Soru: Bütün maddelerin suda çözünmeme sebepleri nelerdir?
Cevap: Her madde suyla etkileşemez. Apolar maddeler suyla yeterli çekim kuvveti oluşturamadığı için suda çözünmez.
Soru: Maddelerin moleküler veya iyonik çözünmesinin sebepleri nelerdir?
Cevap: İyonik bileşikler suda iyonlarına ayrılarak çözünürken, moleküler maddeler molekül hâlinde çözünür. Bu durum “benzer benzeri çözer” kuralı ile açıklanır.
Soru: Temizlikte kullanılan kimyasalların derişim birimlerini araştırınız.
Cevap: Temizlik ürünlerinde derişim genellikle yüzde (%) olarak ifade edilir. Ayrıca ppm ve molarite (M) gibi birimler de kullanılabilir.
Soru: Bir maddenin kaynama ve donma noktasını değiştirmek için neler yapılabilir?
Cevap: Çözünen madde eklenerek tanecik sayısı artırılabilir; bu durumda kaynama noktası yükselir, donma noktası düşer. Ayrıca ortam basıncının değiştirilmesi de bu noktaları etkiler.
Soru 2) Seçtiğiniz konuya yönelik yapacağınız araştırma için bir çalışma planı oluşturunuz.
- Konu: Gazlı içecekler ve limonatada çözünürlük farkları
- Amaç: Gaz ve katı maddelerin çözünürlük davranışlarını karşılaştırmak
- Yöntem: Ders kitabı, güvenilir internet kaynakları ve gözlemsel inceleme
- Zaman: 2 ders araştırma, 1 ders sunum
- Görev paylaşımı: Bilgi toplama, deney gözlemi, sunum hazırlama
Soru 3) Seçtiğiniz konu için güvenilir kaynaklardan (.edu, .gov uzantılı siteler, makale, kitap vb.) bilgi toplayınız ve kısaca seçtiğiniz konuyu açıklayınız.
Cevap: Gazların çözünürlüğü basınca bağlıdır. Karbondioksit gibi gazlar yüksek basınçta daha iyi çözünürken, basınç azaldığında çözeltiden ayrılır. Katı maddeler ise suyla kimyasal etkileşim kurarak çözünür.
Soru 4) Araştırmanızı sunum hâline getiriniz ve sınıfta arkadaşlarınıza anlatınız.
Cevap (Sunum Metni):
Sunum: Gazlı İçecekler ve Limonatada Çözünürlük
Giriş: Bugün sizlere gazlı içecekler ile limonatanın neden farklı davrandığını anlatacağım.
Gelişme: Gazlı içeceklerde karbondioksit gazı yüksek basınç altında suda çözünür. Kapak açıldığında basınç düşer ve gaz dışarı çıkar.
Limonatada ise şeker ve asitler suyla kolayca çözünür ve çözünürlük basınçtan etkilenmez.
Sonuç: Gazların çözünürlüğü basınca, katıların çözünürlüğü ise madde–çözücü etkileşimine bağlıdır.
Günlük Hayatla İlişki: Gazlı içeceklerin soğuk içilmesi gazın daha geç çıkmasını sağlar.
Kapanış: Bu örnek, kimyanın günlük hayatımızdaki etkilerini açıkça göstermektedir. Teşekkür ederim.
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 207
Değerlendirme ve Yansıtma Notu Cevapları
Tema boyunca en çok deneysel ölçümlerde hassasiyet ve kavramları ayırt etmede zorlanıldı. Tekrar ve günlük hayat örnekleriyle koligatif özellikler daha net anlaşıldı.
Değerlendirme Cevapları
Soru 1) Tema sonunda yaptığınız araştırmada zorlandığınız noktalar var ise yazınız.
Cevap: Deneylerde kaynama ve donma sıcaklıklarını doğru anda ölçmekte zorlandım. Özellikle ortam koşullarını (ısıtma hızı, dış etkenler) sabit tutmak sonuçları etkiledi.
Soru 2) Tema sonunda öğrenmelerinizde eksiklik ya da yanlış olduğunu düşündüğünüz bölümleri tekrar ediniz.
Cevap: Koligatif özelliklerin yalnızca tanecik sayısına bağlı olması konusunu başlangıçta tam kavrayamamıştım. Tekrar yaparak elektrolit–elektrolit olmayan ayrımını ve etkilerini netleştirdim.
Yansıtma Notu Cevapları
Soru 1) Çevrenizde bulunan atıkların, kullanılmayan veya artan çözeltilerin canlılara ve doğaya etkileri nelerdir?
Cevap: Kimyasal atıklar toprağı ve suyu kirleterek canlıların yaşamını olumsuz etkiler. Bu maddeler besin zincirine girerek uzun vadede insan sağlığı için de risk oluşturur.
Soru 2) Doğaya bırakılan atıkların etkilerini azaltmak ya da yok etmek için neler yapabilirsiniz?
Cevap: Atıkları lavaboya ya da toprağa dökmemek, uygun geri dönüşüm ve atık toplama sistemlerini kullanmak gerekir. Ayrıca çevre bilinci oluşturmak ve kimyasalları bilinçli tüketmek etkileri azaltır.
Soru 3) Aşağıda verilen kavramlara ilişkin ders öncesi ve sonrasındaki düşüncelerinizi yazınız.
Koligatif Özellik:
Önce: Sadece çözeltinin türüne bağlı olduğunu düşünüyordum.
Sonra: Çözünen tanecik sayısına bağlı bir özellik olduğunu öğrendim.
Kaynama Noktası Yükselmesi:
Önce: Kaynama sıcaklığının sabit olduğunu sanıyordum.
Sonra: Çözünen madde arttıkça kaynama noktasının yükseldiğini öğrendim.
Donma Noktası Alçalması:
Önce: Donma noktasının değişmeyeceğini düşünüyordum.
Sonra: Çözünen madde arttıkça donma noktasının düştüğünü kavradım.