10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 203
Etkinlik: Kaynama ve Donma Noktası
Çözünen tanecik sayısı arttıkça suyun kaynama noktası yükselir, donma noktası düşer. Bu etkiyi görmek için suya farklı miktarlarda tuz/şeker ekleyip kaynama ve donma sıcaklıklarını ölçen bir deney tasarlanır.
Soru 1) Katı ve sıvıdan oluşan bir çözeltinin kaynama ve donma noktasının saf suya göre değişimine yönelik bir araştırma sorusu belirleyiniz.
Cevap: Araştırma Sorusu: Bir çözeltide çözünen madde miktarı arttıkça saf suyun kaynama noktası ve donma noktası nasıl değişir?
Soru 2) Belirlediğiniz araştırma sorusu ile ilgili neden-sonuç ilişkilerini ifade ediniz.
Cevap: Neden–Sonuç İlişkileri:
- Çözünen madde tanecik sayısı arttıkça kaynama noktası yükselir.
- Çözünen madde tanecik sayısı arttıkça donma noktası düşer.
Soru 3) Öğretmeniniz gözetiminde 4-6 kişilik gruplara ayrılınız. Katı-sıvı çözeltilerinin kaynama ve donma noktasının saf suya göre değişimini araştırabilmek için aşağıdaki şablona göre bir deney tasarlayınız. Deney esnasında bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkilerini inceleyerek gerekli durumlarda bağımsız değişkeni değiştiriniz. Deney sırasında grup arkadaşlarınızla iş birliği içinde çalışmaya özen gösteriniz.
Cevap (Deney Tasarlama Formu):
Deney Tasarlama Formu
Deneyin amacı: Çözünen madde miktarının ve türünün (NaCl – şeker gibi) kaynama noktası ve donma noktası üzerindeki etkisini gözlemlemek.
Teorik bilgi (Literatür tarama): Koligatif özelliklere göre çözeltilerde tanecik sayısı arttıkça kaynama noktası artar, donma noktası azalır.
Malzemeler: Su, NaCl (tuz), şeker (C₁₂H₂₂O₁₁), beher, termometre, ısıtıcı, karıştırma çubuğu, buz (donma ölçümü için), kronometre (varsa).
Deneyin aşamalarının yazılması:
- 100 g (veya 100 mL) saf su alınır; kaynama ve donma sıcaklığı ölçülür ve not edilir.
- Aynı miktar suya farklı miktarlarda NaCl (ör. 5 g, 10 g, 15 g) eklenip çözülür.
- Her NaCl çözeltisi için kaynama sıcaklığı ölçülür ve kaydedilir.
- Aynı çözeltiler buz banyosunda soğutularak donma sıcaklığı gözlenir ve kaydedilir.
- Aynı işlemler şeker çözeltileri için de (ör. 5 g, 10 g, 15 g) tekrarlanır.
- Sonuçlar tabloya yazılır, saf su ile karşılaştırılır.
Deney düzeneğinin kurulumu ve çizimi (metinle):
- Kaynama için: Beher + termometre + ısıtıcı (termometre beherin ortasında, dibe değmeden).
- Donma için: Beher + termometre + buz banyosu (beher dıştan buzla soğutulur, içerik karıştırılır).
Bağımlı değişkenler: Kaynama noktası sıcaklığı ve donma noktası sıcaklığı.
Bağımsız değişkenler: Çözünen maddenin miktarı (g) ve türü (NaCl/şeker).
Kontrol değişkenleri: Su miktarı, kap türü, ortam basıncı, ısıtma hızı, karıştırma süresi, termometrenin konumu, ölçüm yöntemi.
Veri toplama ve kayıt tutma: Her denemede ölçülen kaynama ve donma sıcaklıkları tabloya kaydedilir (Saf su – NaCl 5 g/10 g/15 g – Şeker 5 g/10 g/15 g).
Sonuçların yorumlanması ve raporlanması: Çözünen tanecik sayısı arttıkça kaynama noktası yükselir, donma noktası düşer; ayrıca elektrolit olan NaCl aynı kütlede genellikle daha büyük etki gösterir.
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 204
Kaynama ve Donma Noktası | Değerlendirme
Katı–sıvı çözeltilerde çözünen tanecik sayısı arttıkça kaynama noktası yükselir, donma noktası düşer. Bu etki çözünen maddenin türüne değil, çözeltide oluşan tanecik sayısına bağlıdır.
Soru 4) Yaptığınız deneyden ve araştırmalardan yola çıkarak katı–sıvı çözeltilerde çözünen maddenin suyun kaynama ve donma noktasına etkisine yönelik önermelerinizi yazınız. Oluşturduğunuz önermeleri aşağıdaki sorular üzerinden tartışınız ve tartışma sonucu ulaştığınız ortak fikirleri ilgili alanlara yazınız.
Alt Soru: Çözeltide bulunan tanecik sayısı değiştikçe kaynama ve donma noktası farklılaştı mı?
Cevap: Evet, farklılaştı. Çözeltideki tanecik sayısı arttıkça kaynama noktası yükseldi, donma noktası ise düştü. Bu sonuç, koligatif özelliklerin tanecik sayısına bağlı olduğunu göstermektedir.
Alt Soru: Deneyde kullandığınız çözünen maddeleri değiştirirseniz kaynama ve donma noktası farklı olur mu?
Cevap: Evet, farklı olur. Farklı çözünen maddeler suda farklı sayıda tanecik oluşturduğu için kaynama ve donma noktalarına etkileri de farklıdır. Özellikle elektrolit maddeler, elektrolit olmayanlara göre daha fazla etki gösterir.
Değerlendirme Soruları
Soru 1) Saf bir çözücüye eklenen tüm maddeler kaynama noktasını yükseltir mi? Arkadaşlarınızla tartışınız ve tartışma sonucu ulaştığınız ortak fikirleri yazınız.
Cevap: Hayır, tüm maddeler kaynama noktasını yükseltmez. Yalnızca uçucu olmayan çözünen maddeler kaynama noktasını yükseltir; uçucu maddeler bu etkiyi göstermez.
Soru 2) Bir çözeltinin kaynama noktasının hangi sıcaklığa kadar yükseleceğini gerekçelerinizle açıklayınız.
Cevap: Bir çözeltinin kaynama noktası, çözünen tanecik sayısı arttıkça yükselir. Çözelti doygunluğa ulaşıncaya kadar kaynama noktası artmaya devam eder; doygunluk sağlandığında ise sıcaklık sabit kalır.
Soru 3) Eşit miktardaki çözücüye eşit mollerde NaCl ve C₆H₁₂O₆ ilave edilirse kaynama noktaları eşit miktarda yükselir mi? Açıklayınız.
Cevap: Hayır, eşit miktarda yükselmez. NaCl suda çözündüğünde 2 iyon oluştururken, C₆H₁₂O₆ moleküler olarak çözünür ve iyonlaşmaz. Bu nedenle NaCl eklenen çözeltinin kaynama noktası daha fazla yükselir.
Soru 4) Etkinlik süresince olumlu ya da olumsuz duygularınızı nasıl kontrol ettiğinizi açıklayınız.
Cevap: Grup çalışması sırasında sakin kalmaya özen gösterdim. Arkadaşlarımın fikirlerini dinleyerek iş birliği içinde çalıştım ve sorunlara çözüm odaklı yaklaştım.
Soru 5) Etkinlikleri yaparak istediğiniz sonuca ulaştınız mı? Ulaşamadıysanız etkinlik esnasındaki hangi aşamalar ile davranışları değiştirmeniz ve geliştirmeniz gerektiğini açıklayınız.
Cevap: Evet, etkinlik sonunda beklenen sonuca ulaştım. Ancak ölçüm aşamalarında daha dikkatli olmam ve zamanı daha iyi yönetmem gerektiğini fark ettim.