10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 200
Kontrol Noktası Cevapları
Soru 1) NaCl, KCl, NH3, KClO3 çözünürlük grafiğine göre
a) 20 °C’de 100 g suda 50 g NH3 ile hazırlanan çözeltiyi adlandırınız.
Cevap (Kısa): Doymamış çözelti.
Açıklama: Grafikte 20 °C’de NH3’ün çözünürlüğü 50 g’dan fazladır. 50 g, çözünürlük değerinin altında kaldığı için çözelti doymamış olur.
b) 100 g suda 50 g KCl ile hazırlanan doymuş çözelti 50 °C’ye getirilirse adı değişir mi? Açıklayınız.
Cevap (Kısa): Değişmez; doymuş kalır.
Açıklama: 50 g KCl ancak daha yüksek sıcaklıklarda doymuş olabilir (grafikte 50 g’a karşılık gelen sıcaklık 50 °C’den büyüktür). Çözelti 50 °C’ye soğutulunca KCl’nin çözünürlüğü azalır, fazla KCl çöker ve çözeltide kalan kısım 50 °C’de doymuş olur.
c) 20 °C’de 100 g suda 20 g KCl ile hazırlanan çözelti 10 °C’ye soğutulursa doymuş olur mu?
Cevap (Kısa): Hayır, doymuş olmaz (doymamış kalır).
Açıklama: Grafiğe göre 10 °C’de KCl’nin çözünürlüğü 20 g’dan fazladır. Bu yüzden 20 g KCl içeren çözelti doyma noktasına ulaşmaz.
ç) Eşit miktarda çözünen ile hazırlanan NaCl ve KClO3 çözeltilerinin doymuş olduğu sıcaklıkta, aynı miktarda çözünenle hazırlanmış NH3 ve KCl çözeltilerini sınıflandırınız.
Cevap (Kısa): NH3: aşırı doymuş, KCl: doymamış.
Açıklama: NaCl ile KClO3 eğrilerinin kesiştiği sıcaklıkta (yaklaşık aynı çözünürlük değerinde) alınan “eşit çözünen miktarı”;
- NH3 için o sıcaklıkta çözünürlük çok daha düşük olduğundan → aşırı doymuş olur.
- KCl için o sıcaklıkta çözünürlük daha yüksek olduğundan → doymamış olur.
d) 30 °C’de 100 g suda aşırı doymuş KClO3 çözeltisi nasıl hazırlanır?
Cevap (Kısa): Önce ısıtıp daha fazla KClO3 çözdürür, sonra yavaşça 30 °C’ye soğutursun.
Açıklama: 1) Su 30 °C’nin üstüne (ör. 70–80 °C) ısıtılır. 2) Bu yüksek sıcaklıkta doyana kadar KClO3 eklenip çözülür. 3) Çözelti sarsmadan, kristal eklemeden yavaşça 30 °C’ye soğutulur. Böylece 30 °C’de normalde çözünmeyecek kadar fazla madde çözeltide kalır ve aşırı doymuş olur.
Soru 2) (Tablo) 1 atm’de farklı sıcaklıklarda çözünürlükler
Cevap: Bu sorunun devamı/yorum soruları Sayfa 201’de yer alıyor. (Tablodaki verilere göre istenen işlem/karşılaştırmalar bir sonraki sayfada tamamlanıyor.)
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları (MEB) – Sayfa 201
Kontrol Noktası Cevapları
NaCl, Na₂SO₄ ve KBr çözeltileri iyonlarına ayrıldığı için elektrolittir; sakkaroz (C₁₂H₂₂O₁₁) elektrolit değildir. Doymamış–doymuş–aşırı doymuş sınıflandırması, tablodaki çözünürlük değerleriyle karşılaştırma yapılarak bulunur.
Soru: Tablodan yararlanarak aşağıda verilen çözelti örneklerinin elektrolit, elektrolit olmayan, doymamış, doymuş veya aşırı doymuş olma durumunu “✓” işareti ile belirtiniz.
1) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 35,9 g’dan daha az NaCl eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymamış ✓
Gerekçe: NaCl elektrolittir. 20 °C’de NaCl çözünürlüğü 35,9 g olduğundan daha azı eklenirse doymamış olur.
2) Soru: 40 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 35,9 g NaCl eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymamış ✓
Gerekçe: NaCl elektrolittir. 40 °C’de NaCl çözünürlüğü 36,4 g olduğundan 35,9 g altında kalır → doymamış.
3) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 19,5 g Na₂SO₄ eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymuş ✓
Gerekçe: Na₂SO₄ elektrolittir. 20 °C’de çözünürlüğü 19,5 g olduğu için tam sınırda → doymuş.
4) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 45 g Na₂SO₄ eklenerek çözelti hazırlanıyor. Hazırlanan bu çözelti önce 40 °C sıcaklığa ısıtılıyor, ardından 20 °C sıcaklığa soğutuluyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Aşırı doymuş ✓
Gerekçe: Na₂SO₄ elektrolittir. 40 °C’de çözünürlük 48,8 g olduğundan 45 g çözünür; sonra 20 °C’ye inince çözünürlük 19,5 g’a düşer. Çökelme olmadan soğutulursa çözelti aşırı doymuş kabul edilir.
5) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 201,9 g C₁₂H₂₂O₁₁ eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit olmayan ✓, Doymuş ✓
Gerekçe: Sakkaroz elektrolit değildir. 20 °C’de çözünürlüğü 201,9 g olduğu için tam sınırda → doymuş.
6) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 65,3 g KBr eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymuş ✓
Gerekçe: KBr elektrolittir. 20 °C’de çözünürlüğü 65,3 g → doymuş.
7) Soru: 20 °C sıcaklıkta 100 g su içerisine 70 g KBr eklenerek çözelti hazırlanıyor.
Cevap: Elektrolit ✓, Doymuş ✓
Gerekçe: KBr elektrolittir. 20 °C’de çözünürlük 65,3 g olduğundan 70 g eklenirse fazlası çözünmez, dipte kalır; çözelti doymuş olur.