10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 193 | Etkinlik – Sınıflandırma Cevapları
II. durumda çözelti doygun hâle geldiği için fazla KBr çözünmeden dipte kalmıştır.
Çözeltiler; iletkenlik, doygunluk durumu ve çözünen–çözücü türüne göre sınıflandırılabilir.
1) II. durumda dipte kalan KBr tuzu neden çözünmemiştir?
20 °C sıcaklıkta 100 mL suyun çözebileceği KBr miktarının bir sınırı vardır.
I. durumda eklenen 65,3 g KBr, suyun çözünürlük sınırının altında kaldığı için tamamen çözünmüştür.
II. durumda ise 70 g KBr eklendiğinde çözeltinin çözünürlük sınırı aşılmış, çözelti doygun hâle gelmiş ve fazla olan 4,7 g KBr dipte katı hâlde kalmıştır. Bu nedenle II. durumda çökelti gözlenmiştir.
2) Kanıt kartlarından yararlanarak çözeltiler nasıl sınıflandırılır?
Kanıt kartları incelendiğinde çözeltilerin farklı özellikler gösterdiği görülür:
Etanol çözeltisi:
- İyonlaşma olmaz
- Elektrik akımını iletmez
- Elektrolit olmayan çözelti
Potasyum klorür (KCl) çözeltisi:
- Suda iyonlarına ayrılır (K⁺, Cl⁻)
- Elektrik akımını iletir
- Elektrolit çözelti
Buna göre çözeltiler şu ölçütlere göre sınıflandırılabilir:
- İletkenliğine göre: Elektrolit – Elektrolit olmayan
- Doygunluk durumuna göre: Doymamış – Doygun – Aşırı doygun
- Çözünenin türüne göre: İyonik – Moleküler çözeltiler
Genel Değerlendirme
Her çözelti aynı miktarda maddeyi çözemez ve her çözelti elektrik akımını iletmez.
Bu farklılıklar, çözeltilerin ayırt edici özellikleri olup sınıflandırmada temel ölçüt olarak kullanılır.
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 194 | Etkinlik: Sınıflandırma Cevapları
Kanıt kartları çözeltileri; iletkenlik, çözünme şekli ve doygunluk durumuna göre ayırabileceğimizi gösterir.
Ayrıca derişim (seyreltik-derişik) de çözeltiyi sınıflandırmada temel bir ölçüttür.
Soru: a) Kanıt kartlarındaki bilgileri kullanarak çözeltileri sınıflandırmak için ölçütler belirleyiniz.
1) İletkenlik (Elektrik akımını iletme durumu)
- Elektrolit çözelti: İyon oluşur, akım iletir (ör. KCl çözeltisi).
- Elektrolit olmayan çözelti: İyon oluşmaz, akım iletmez (ör. etanol çözeltisi).
2) Çözünme türü (Taneciklerin suda nasıl bulunduğu)
- İyonik çözünme: Tuzlar iyonlarına ayrışır (K⁺, Cl⁻ gibi).
- Moleküler çözünme: Bazı maddeler iyonlaşmadan dağılır (etanol gibi).
3) Doygunluk durumu (Çözünebilecek maksimum miktara göre)
- Doymamış çözelti: Daha fazla madde çözebilir (dipte katı yok).
- Doymuş çözelti: Çözünürlük sınırına ulaşır (fazlası dipte kalır).
- Aşırı doymuş çözelti: Normalde çözünmeyecek miktar, özel koşullarla çözünmüş hâlde bulunur (sarsılınca çökelme olabilir).
4) Derişim (Çözünen madde miktarına göre)
- Seyreltik çözelti: Çözünen az.
- Derişik çözelti: Çözünen çok.
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 195 | Etkinlik: Sınıflandırma Cevapları
Çözeltiler; elektrik iletkenliği, çözünme türü ve doygunluk durumuna göre ayrıştırılabilir.
Bu ölçütler, çözeltilerin hem yapısını hem de davranışını anlamayı sağlar.
b) Belirlediğiniz ölçütler doğrultusunda farklı çözelti örneklerini ayrıştırınız.
- NaCl (suda): Elektrolit çözelti, iyonik çözünme, elektrik akımını iletir.
- Şeker (suda): Elektrolit olmayan çözelti, moleküler çözünme, elektrik akımını iletmez.
- Soğutulmuş yoğun şeker şurubu: Aşırı doymuş çözelti, küçük bir etkiyle kristallenme gösterebilir.
- Az miktarda tuzlu su: Doymamış çözelti, daha fazla tuz çözebilir.
c) Oluşturduğunuz ölçütlere göre çözeltileri tabloda gruplandırınız.
Kanıt Kartı 1 → Elektrolit olmayan çözelti
(Etanol–su karışımı, iyonlaşma yok, akım iletmez.)
Kanıt Kartı 2 → Elektrolit çözelti
(KCl–su çözeltisi, iyonlaşma var, akım iletir.)
Kanıt Kartı 3 → Doymamış çözelti
(Çözünürlük sınırının altında madde içerir.)
Kanıt Kartı 4 → Doymuş çözelti
(Belirli sıcaklıkta maksimum miktarda çözünen içerir.)
Kanıt Kartı 5–6 → Aşırı doymuş çözelti
(Özel koşullarda çözünürlük sınırının üzerinde madde içerir.)
3) Çözelti türlerini karşılaştırınız. Farklılık varsa nedenlerini açıklayınız.
- Elektrolit – elektrolit olmayan ayrımı, çözeltilerin iyon içerip içermemesine dayanır ve tabloyla uyumludur.
- Doymamış – doymuş – aşırı doymuş ayrımı, çözünen madde miktarının çözünürlük sınırıyla ilişkisine göre yapılır.
- Farklılıkların nedeni, bazı sınıflandırmalarda derişim (seyreltik/derişik) ölçütünün de eklenmesi olabilir. Derişim, doygunlukla aynı kavram değildir.
Değerlendirme Cevapları
1) Yaz aylarında Tuz Gölü’nde tuz kristalleri oluşurken denizlerde neden oluşmaz?
Cevap: Tuz Gölü, tuz bakımından doymaya çok yakın bir çözelti içerir. Yazın buharlaşma arttıkça çözeltinin derişimi artar ve tuz kristalleri çöker. Denizlerde ise tuz oranı daha düşüktür ve sürekli dalga–akıntı hareketi kristallenmeyi engeller.
2) Musluk suyunun iletkenliği, damıtılmış sudan neden daha fazladır?
Cevap: Musluk suyu; Ca²⁺, Mg²⁺, Na⁺, Cl⁻ gibi iyonlar içerdiği için elektrik akımını iletir.
Damıtılmış suda iyon bulunmadığından iletkenlik çok düşüktür.
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları
Sayfa 196 | Soru 3: Glikoz – Sıcaklık ve Çözünürlük Cevapları
25 °C’de 100 g glikozun tamamı çözünmez; bu yüzden çözelti doymuş olup dipte katı kalır.
50 °C’ye ısıtılınca tamamı çözünür ve çözelti doymamış hâle gelir; 25 °C’ye yeniden soğutulunca fazla glikoz çöker.
3) Glikozun 25 °C’de çözünürlüğü 91 g/100 g su, 50 °C’de 244 g/100 g sudur…
a) İlk durumdaki çözelti ile son durumdaki çözeltiyi nasıl sınıflandırırsınız? Açıklayınız.
İlk durum (25 °C, 100 g glikoz + 100 g su): Doymuş çözelti oluşur; çünkü 25 °C’de en fazla 91 g çözünür, 9 g glikoz dipte katı olarak kalır.
Son durum (50 °C’ye ısıtılıp tekrar 25 °C’ye soğutulmuş): Tekrar doymuş çözelti + dipte katı glikoz olur; çünkü sıcaklık 25 °C’ye düşünce çözünürlük tekrar 91 g’a iner, fazla glikoz çöker.
b) 25 °C sıcaklıktaki çözelti 50 °C sıcaklığa kadar ısıtıldığında ne tür bir çözelti oluşur? Açıklayınız.
Cevap: Doymamış çözelti olur. Çünkü 50 °C’de 244 g glikoz çözünebilir, elimizde ise sadece 100 g glikoz vardır ve bu sıcaklıkta tamamı çözünür.
c) 50 °C sıcaklıkta doymuş bir çözelti hazırlamak için 100 g suya eklenmesi gereken glikoz miktarı kaç g’dır?
Cevap: 244 g glikoz gerekir. (Çünkü 50 °C’de çözünürlük 244 g/100 g su.)
Not: Eğer “mevcut 100 g glikozlu çözeltiyi doymuş yapmak için kaç g daha eklenmeli?” diye sorulsaydı: 244 − 100 = 144 g daha eklenirdi.
ç) 50 °C sıcaklıkta hazırlanan glikoz çözeltisinin 25 °C sıcaklığa kadar soğutulması durumunda ne tür bir çözelti oluşur? Açıklayınız.
Cevap: Doymuş çözelti + çöken katı glikoz oluşur. Çünkü 25 °C’de en fazla 91 g çözünür, daha fazlası çökelti olarak dibe iner.