10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları | MEB Yayınları | Sayfa 180–181
Etkinlik: Çözünürlük
Sayfa 180 – Etkinlik Bilgileri
Adı: Çözünürlük
Amacı: Bazı katıların sudaki çözünürlüğünü belirlemek
Süresi: 40 + 40 dakika
Etkinlik Açıklaması (Kısa):
Kanıt kartları incelenerek farklı katıların suda çözünme davranışları karşılaştırılır. Elde edilen veriler değerlendirme sorularında kullanılır.
Cevap: Etkinliğin değerlendirme soruları sayfa 181’de cevaplanmaktadır.
Sayfa 181 – Değerlendirme Soruları ve Cevapları
Soru 1: Kartları inceleyerek çeşitli katıların 100 g suda çözünen miktarlarının farklı olmasının nedenlerini açıklayınız.
Kısa Cevap (2 cümle): Her maddenin tanecik yapısı ve tanecikler arası etkileşimleri farklıdır. Bu nedenle aynı sıcaklıkta suda çözünebilen miktarları değişir.
Ayrıntılı Cevap: Katı maddelerin çözünürlüğü; maddenin cinsi, tanecikler arası çekim kuvvetleri ve sıcaklığa bağlıdır. Farklı maddeler farklı kristal yapıya sahip oldukları için 100 g suda çözünebilen maksimum miktarları da birbirinden farklıdır. Sıcaklık arttıkça bazı katıların çözünürlüğü artarken bazıları için değişim sınırlı olabilir.
Soru 2: Belirli bir sıcaklık ve basınçta 100 g sudaki maksimum çözünme miktarını test etmek için deney planlayınız.
Deney Planı
Deneyin Adı: Katı Maddelerin Suda Çözünürlüğünün İncelenmesi
Malzemeler: Beher, termometre, ısıtıcı, hassas terazi, cam çubuk, su, NaCl, KNO₃, CuSO₄
Güvenlik Önlemleri: Koruyucu gözlük ve eldiven kullanılmalı, sıcak suyla çalışırken dikkatli olunmalıdır.
Deneyin Yapılışı:
- 100 g su beher içine alınır ve belirlenen sıcaklığa getirilir.
- Katı madde azar azar eklenerek sürekli karıştırılır.
- Çözünmeyen katı dibe çökmeye başladığında eklenen miktar kaydedilir.
- Aynı işlem farklı katı maddeler için tekrarlanır.
Bulgular ve Sonuç
Soru 1: Deney Tablosu
| Katı madde (çözünen adı) | Eklenen katı miktarı (g) | Çökelme durumu | Çözünen katı (g/100 g su) |
|---|---|---|---|
| NaCl | 40 | Çökelme yok | 36 |
| KNO₃ | 60 | Çökelme var | 32 |
| CuSO₄ | 25 | Çökelme yok | 23 |
| CaCO₃ | 10 | Çökelme var | 0,001 |
Soru 2: Deney sonuçlarına göre çözünürlük tanımını yapınız.
Kısa Cevap (2 cümle): Çözünürlük, belirli bir sıcaklıkta 100 g çözücüde çözünebilen maksimum madde miktarıdır.
Ayrıntılı Cevap: Bir maddenin çözünürlüğü, çözücü ve sıcaklık sabitken çözünebilen en fazla katı miktarını ifade eder. Bu değer her madde için farklıdır.
Soru 3: Bilimsel çözünürlük tanımı ile kendi tanımınızı karşılaştırınız.
Kısa Cevap (2 cümle): Bilimsel tanımda sıcaklık ve basınç birlikte ele alınır. Kendi tanımım yalnızca suyu esas almaktadır.
Ayrıntılı Cevap: Bilimsel olarak çözünürlük; belirli bir sıcaklık ve basınçta herhangi bir çözücüde çözünebilen maksimum madde miktarıdır. Benim tanımımda yalnızca 100 g su dikkate alınmıştır. Bu nedenle bilimsel tanım daha kapsayıcıdır.
10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları | MEB Yayınları | Sayfa 182
Değerlendirme Cevaplar
Soru 1: 60 °C’de hazırlanan sakkaroz ve sodyum klorür çözeltileri 20 °C’ye soğutulduğunda hangisinin dibinde daha fazla katı oluşur? Neden?
Kısa Cevap (2 cümle): Sakkaroz çözeltisinde daha fazla katı oluşur. Çünkü sıcaklık düşünce sakkarozun çözünürlüğü sodyum klorüre göre çok daha fazla azalır.
Ayrıntılı Cevap: 60 °C’de 100 g suda 288,9 g sakkaroz çözünürken, 20 °C’de bu değer 201,9 g’a düşer. Soğutma sırasında 288,9 − 201,9 = 87,0 g sakkaroz çöker.
Sodyum klorürde ise 60 °C’de 37,1 g, 20 °C’de 35,7 g çözünür ve yalnızca 1,4 g çökelti oluşur. Bu nedenle sıcaklık azalmasıyla sakkaroz çözeltisinde daha fazla katı birikir.
Yansıtma Notu
Soru 1: Ders öncesi ve sonrası çözünürlükle ilgili görüşlerinizi özetleyiniz.
Kısa Cevap (2 cümle): Önceden çözünürlüğü yalnızca erime olarak düşünüyordum. Sonrasında sıcaklık, madde cinsi ve basıncın çözünürlüğü etkilediğini öğrendim.
Ayrıntılı Cevap: Ders öncesinde çözünürlüğün sabit bir özellik olduğunu sanıyordum. Ders sonrasında ise aynı maddenin farklı sıcaklıklarda farklı miktarlarda çözünebildiğini ve bu durumun çökelti oluşumunu etkilediğini kavradım.
Soru 2: Yaptığınız çözünürlük deneyini ve süreci değerlendiren bir metin yazınız.
Kısa Cevap (2 cümle): Deney, çözünürlüğün sıcaklıkla değiştiğini açıkça gösterdi. Ölçüm ve gözlemin sonuçları doğrudan etkilediğini fark ettim.
Ayrıntılı Cevap: Deney sürecinde farklı katı maddelerin suda çözünme miktarlarını karşılaştırdık. Bazı maddelerin tamamen çözüldüğünü, bazılarının ise sıcaklık azaldığında çökelti oluşturduğunu gözlemledim. Doğru tartım, sabit sıcaklık ve dikkatli karıştırma yapılmadığında sonuçların değişebileceğini gördüm.