10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları Sayfa 306 (MEB Yayınları)
4.8. Soru
Soru a) Basit sarkaçta ipin uzunluğu ile periyot arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Kısa Cevap: İp uzadıkça periyot artar (salınım süresi uzar).
Detaylı Cevap: Verilere bakıldığında ip uzunluğu arttıkça periyot değerinin düzenli şekilde büyüdüğü görülmektedir. Bu durum, basit sarkaçta periyodun ip uzunluğuna bağlı olduğunu gösterir. İp uzadıkça sarkacın bir tam salınım yapması için geçen süre artar. Yani uzun ip → yavaş salınım → büyük periyot ilişkisi vardır.
Soru b) Sarkacın ucuna bağlanan cismin kütlesinin periyoda etkisini açıklayınız.
Kısa Cevap: Kütle değişse de periyot sabit kalır.
Detaylı Cevap: Tabloda ip uzunluğu sabitken kütle değişmesine rağmen periyot değişmemektedir. Bu da gösterir ki basit sarkaçta periyot kütleden bağımsızdır. Yani ister hafif ister ağır bir cisim kullanılsın, salınım süresi aynı kalır.
4.9. Soru
Soru: Video süresi ile kronometre süresinin eşit olması için ne yapılmalıdır?
Kısa Cevap: Sarkacın periyodu ayarlanmalı ya da ölçüm sistemi düzenlenmelidir.
Detaylı Cevap: Video süresi 5 dakika (300 saniye) olmasına rağmen kronometre 4 dakika 20 saniye (260 saniye) ölçmektedir. Bu farkın nedeni sistemin periyodunun uygun olmamasıdır.
Bu durumu düzeltmek için:
- Kütle azaltılabilir → periyot küçülür → daha sık geçiş olur
- Yay sertliği artırılabilir → sistem hızlanır → süre artar
- Ölçüm sistemi (fotosel-kronometre) kontrol edilerek hata giderilebilir
Sonuç olarak periyot ayarlanarak kronometre süresi video süresiyle eşit hâle getirilebilir.