10. Sınıf Felsefe Ders Kitabı Cevapları – Sayfa 143–144
Uygulama 6.5: Filozoflara Göre Güzellik ve Ortak Estetik Yargıların İmkânı
Soru 1: Aşağıdaki anlam çözümleme tablosunu örnekteki gibi “✓” işareti koyarak doldurunuz.
- Platon: Güzellik nesneldir ve ortak estetik yargıları kabul eder.
- Alexander Baumgarten: Güzellik duyusal algıya dayanır; bu nedenle nesnel yönleri vardır ve ortak estetik yargıları kabul eder.
- I. Kant: Güzellik öznel hazdan doğar ancak evrensel geçerlilik iddiası taşır; ortak estetik yargıları kabul eder.
- B. Croce: Güzellik tamamen özneldir ve ortak estetik yargıları reddeder.
Soru 2: Güzelliğin öznel bir yargı olduğunu öne süren filozoflar ile nesnel bir yargı olduğunu savunan filozofların görüşlerini karşılaştırınız.
Cevap: Güzelliğin öznel bir yargı olduğunu savunan filozoflara göre güzellik, bireyin duygu, sezgi ve kişisel deneyimlerine bağlıdır. Bu nedenle herkes aynı estetik yargıya ulaşamaz. Nesnel bir yargı olduğunu savunan filozoflar ise güzelliğin akıl yoluyla kavranabileceğini ve herkes için geçerli ortak ölçütlere dayanabileceğini savunur. Bu yaklaşıma göre estetik yargılar bireysel olmaktan çıkıp evrensel bir nitelik kazanabilir.
Soru 3: Ortak estetik yargıların varlığını kabul eden filozoflar ile reddeden filozofların görüşlerini karşılaştırınız.
Cevap: Ortak estetik yargıları kabul eden filozoflar, insanların benzer algı ve düşünme yetilerine sahip olması nedeniyle bazı güzelliklerde uzlaşabileceklerini savunur. Bu görüşe göre estetik yargılar evrensel olabilir. Reddeden filozoflar ise estetik deneyimin tamamen bireysel olduğunu, her insanın güzelliği kendi sezgisine göre değerlendirdiğini ve bu yüzden ortak estetik yargıların mümkün olmadığını ileri sürer.
Soru 4: Bilgi görselinde yer alan filozofların güzellik ve ortak estetik yargıların mümkün olup olmadığı konusundaki görüşlerinden hangisine katılırsınız? Gerekçelerinizi açıklayınız.
Cevap: I. Kant’ın görüşüne katılıyorum. Çünkü güzellik algısı bireysel bir beğeniyle başlasa da, insanlar arasında paylaşılan ortak estetik ölçütler sayesinde evrensel bir yargıya dönüşebilir. Örneğin doğa manzaraları veya bazı sanat eserleri, farklı kültürlerden birçok insanda benzer estetik duygular uyandırmaktadır. Bu durum, ortak estetik yargıların mümkün olduğunu göstermektedir.
10. Sınıf Felsefe Ders Kitabı – Performans Görevi
Estetik ve Sanat Felsefesi | Felsefi Metin İnceleme
10. Sınıf Felsefe Performans Görevi: Estetik Yargıların Geçerliliği
Soru: Bu çalışma ile ilgili görev ve sorumluluklarınızı etik ilkelere uygun bir şekilde zamanında yerine getirmeniz gerektiğini dikkate alarak bir planlama yapınız.
Performans Görevi: Felsefi Metin İnceleme
Metnin Adı: Estetik Yargının Geçerliliği Sorunu
Yazarı: İsmail Tunalı
Felsefi Alan: Estetik ve Sanat Felsefesi
1. Metinde Geçen Felsefi Kavramlar
Güzellik, estetik yargı, beğeni, haz, zevk, evrensellik, öznellik, hoşlanma, estetik deneyim.
2. Ele Alınan Felsefi Problem
Estetik yargıların öznel mi yoksa evrensel mi olduğu, yani güzellik ve beğeni konusunda insanların ortak bir yargıya varıp varamayacağı problemidir.
3. Cevap Aranan Sorular
- Estetik yargılar kişisel midir, yoksa herkes için geçerli olabilir mi?
- Güzellik yalnızca bireysel hazza mı dayanır?
- “Güzel” kavramının evrensel ölçütleri olabilir mi?
4. Metinde Savunulan Temel Görüş
Estetik yargılar yalnızca bireysel değildir. Güzellik algısı kişisel bir hazla başlasa da, insanların ortak duyusal ve zihinsel yapıları sayesinde evrensel bir estetik yargıya dönüşebilir.
5. Savunulan Görüşü Destekleyen Yargılar
- “Güzel olarak değerlendirilen bir nesne, yalnızca bireysel değil, başkaları tarafından da paylaşılabilecek bir beğeni oluşturur.”
- “Estetik yargılar tartışılabilir ve ortak bir geçerlilik iddiası taşır.”
6. Akıl Yürütme / Argümanlar
- Estetik haz kişisel bir deneyimle başlar.
- Ancak insanlar benzer duyusal ve bilişsel yetilere sahiptir.
- Bu nedenle bazı güzellikler çoğu insanda benzer duygular uyandırır.
- Sonuç olarak estetik yargılar ortak bir zeminde buluşabilir.
7. Akıl Yürütmenin Öncül ve Sonucu
- Öncül: Hoşlanma bireyseldir, fakat güzellik yalnızca hoşlanmadan ibaret değildir.
- Sonuç: Estetik yargılar kişisel olsa da evrensel bir boyut taşıyabilir.
8. Metinde Eleştirilen Görüş
“Zevkler ve renkler tartışılmaz.” anlayışı eleştirilmiştir. Çünkü bu düşünce, estetik yargıların ortak ölçütlere sahip olabileceği ihtimalini yok saymaktadır.
9. Metne Yönelik Kendi Değerlendirmem
Metin, estetik yargıların sadece kişisel bir duygu olmadığını ikna edici biçimde ortaya koymaktadır. Güzelliğin hem bireysel hem de ortak bir yönü olduğu görüşü, estetik deneyimi daha kapsamlı açıklamaktadır.
Sonuç: Güzellik, bireysel bir beğeniyle başlar ancak insanları ortak bir estetik anlayışta buluşturabilir. Bu nedenle estetik yargılar hem öznel hem de evrensel özellikler taşır.