10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 49-50 Cevapları MEB Yayınları bölümünde misafirperverlik geleneği, âşıklık kültürü ve atışma sanatı üzerinde durulmaktadır. Devamında Turnalar türküsü ile Nerdesin şiiri karşılaştırılmakta ve türkünün farklı disiplinler ile sanat dallarıyla ilişkisi değerlendirilmektedir.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 49 Cevapları
Sıra Sizde - Misafir Taşları
Soru: 1. Misafir taşlarını yaptıran kişiler hakkındaki çıkarımlarınız nelerdir? Cevap: Misafir taşlarını yaptıran kişilerin misafirperver, yardımsever, cömert ve paylaşmayı önemseyen insanlar olduğu söylenebilir. Tanımadıkları yolcuları bile evlerinde ağırlamayı düşünmeleri, toplumda dayanışma ve yardımlaşmaya büyük değer verdiklerini göstermektedir.
Soru: 2. Siz bu taşlara oturup bir ailenin evinde misafir olsaydınız o aileye karşı hangi duyguları beslerdiniz? Niçin? Örnek cevap: O aileye karşı minnettarlık, sevgi, saygı ve güven duyardım. Çünkü beni daha önce tanımadıkları hâlde evlerini açmaları, yiyeceklerini paylaşmaları ve ihtiyaçlarımla ilgilenmeleri gerçek bir misafirperverlik örneği olurdu.
Sıra Sizde - Âşıkların Avazı
Soru: 1. Sunucunun programa başlama şekli hakkındaki düşüncelerinizi paylaşınız. Örnek cevap: Sunucunun programa âşıklık geleneğinin havasına uygun, samimi, dikkat çekici ve şiirsel bir söyleyişle başlamasını etkili buluyorum. Böyle bir başlangıç izleyicinin ilgisini artırırken programın ele aldığı kültürel geleneğin özelliklerini de daha ilk anda hissettirmektedir.
Soru: 2. “Âşık okunmayan bir hece gibi / Sabahı bekleyen bir gece gibi / Analiz yaptılar sonuç çıkmadı / Âşık bilinmeyen bilmece gibi” dizelerinin sunucu tarafından dile getirilmesinin sebepleri neler olabilir? Örnek cevap: Bu dizelerle âşığın yalnızca saz çalıp şiir söyleyen biri olmadığı, duygu, bilgi, tecrübe, doğaçlama ve sanat yeteneğini bir arada taşıyan çok yönlü bir kişi olduğu anlatılmak istenmiş olabilir. “Bilmece” benzetmesi âşığın bütün yönleriyle kolayca tanımlanamayacağını vurgulamaktadır.
Soru: 3. Program sunucusu, atışmayı tanımlarken neleri önceliyor? Bunun sebepleri neler olabilir? Örnek cevap: Sunucu atışmanın yalnızca karşı tarafı yenmeye yönelik bir yarış olmadığını; doğaçlama şiir söyleme, hazırcevaplık, söz ustalığı ve âşıklık geleneğini yaşatma yönlerini ön plana çıkarmaktadır. Bunun nedeni atışmanın bir çekişmeden çok geleneksel bir sanat biçimi olduğunun doğru anlaşılmasını sağlamak olabilir.
Soru: 4. Âşık atışması sırasında âşıkların hangi özellikleri ön plana çıkmaktadır? Cevap: Âşıkların doğaçlama şiir söyleme yetenekleri, hazırcevaplıkları, güçlü hafızaları, kelime dağarcıkları, saz çalma becerileri ve karşısındaki kişinin sözlerine uygun cevap verebilme yetenekleri ön plana çıkmaktadır. Gelenek ve değerlerle ilgili bilgi sahibi olmaları da atışmanın içeriğini zenginleştirmektedir.
Soru: 5. a) Âşık atışmasında hangi değerlerin vurgulandığını örneklerle açıklayınız. Örnek cevap: Atışmada doğruluk, vefa, sözünde durma ve manevi değerlere bağlılık gibi değerler öne çıkmaktadır. Örneğin sözünden dönmenin olumsuz sonuç doğuracağının ifade edilmesi, insanın verdiği sözün arkasında durması gerektiğini vurgulamaktadır.
Soru: b) Âşık atışmasında seçilen konulara değerlerin yansıtılmasının sebepleri hakkındaki düşüncelerinizi paylaşınız. Örnek cevap: Âşıklar toplumun içinde yaşayan ve halka seslenen sanatçılardır. Bu nedenle şiirlerinde toplumun önem verdiği ahlaki, millî ve manevi değerleri işlemeleri doğaldır. Böylece atışmalar yalnızca eğlendiren değil, düşündüren ve kültürel değerleri yeni kuşaklara aktaran ürünlere dönüşmektedir.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 50 Cevapları
Karşılaştıralım - Turnalar ve Nerdesin
Soru: 1. Turnalar adlı türküyle Nerdesin şiirini verilen ölçütlere göre karşılaştırınız. Cevap:
| Ölçüt | Turnalar | Nerdesin |
|---|---|---|
| Gelenek | Anonim halk şiiri ve türkü geleneğine aittir. | Yazılı edebiyat ve modern Türk şiiri geleneğine aittir; şairi Ahmet Kutsi Tecer'dir. |
| Söylenme / yazılma amacı | Ayrılığı, hasreti ve sevdiğinden haber alma isteğini dile getirmek. | Ulaşılamayan bir sese veya sevilen varlığa duyulan özlemi, arayışı ve kavuşma isteğini dile getirmek. |
| İleti | Ayrılık insanda hasret oluşturur; insan sevdiğinden gelecek bir habere umut bağlayabilir. | İnsan büyük bir özlemle aradığı kişiye veya değere ulaşmak için uzun süre bekleyebilir ve bütün varlığını bu arayışa verebilir. |
| Söyleyici | Sevdiğinden ayrı kalmış, turnalardan haber isteyen anonim/lirik bir söyleyici. | Yıllardır kendisini çağıran sesi arayan, bireysel duygularını dile getiren lirik söyleyici. |
| Ahenk unsurları | 11'li hece ölçüsü, kafiye, redif, ikileme, kelime ve dize tekrarları, ezgi ve kavuştak. | 11'li hece ölçüsü, uyak, ritim, ses tekrarları ve özellikle “Nerdesin?” sözünün yinelenmesi. |
Soru: Turnalar ve Nerdesin metinlerinin benzer ve farklı yönleri nelerdir? Cevap: Her iki metinde de özlem, arayış ve kavuşma isteği öne çıkmaktadır ve ikisi de 11'li hece ölçüsünden yararlanmaktadır. Turnalar anonim halk şiiri ürünüdür ve ezgi-kavuştak yapısına sahiptir. Nerdesin ise şairi belli olan yazılı bir şiirdir ve bireysel bir söyleyiş daha belirgindir.
Sıra Sizde - Disiplinler ve Sanat Dalları
Soru: 1. Turnalar adlı türkünün hangi disiplinlerle ilişkilendirilebileceğini türküden örnekler vererek açıklayınız. Cevap:
Biyoloji / zooloji: Turna ve şahin gibi kuşlardan söz edilmesi canlılar dünyasıyla ilişki kurar.
Coğrafya: Pınar, yol, kış ve donma gibi ifadeler doğal çevre ve iklim şartlarını yansıtır.
Din kültürü: “Mevlâ” sözü ve işlerin Allah tarafından düzeltilmesine yönelik dilek dinî inanışla ilişkilidir.
Halk bilimi: Türkünün anonim olması, ezgiyle söylenmesi ve turnaların haber taşıyan varlıklar olarak düşünülmesi halk kültürünü yansıtır.
Edebiyat: Ölçü, uyak, redif, tekrar ve şiirsel anlatım gibi edebî unsurlar kullanılmıştır.
Biyoloji / zooloji: Turna ve şahin gibi kuşlardan söz edilmesi canlılar dünyasıyla ilişki kurar.
Coğrafya: Pınar, yol, kış ve donma gibi ifadeler doğal çevre ve iklim şartlarını yansıtır.
Din kültürü: “Mevlâ” sözü ve işlerin Allah tarafından düzeltilmesine yönelik dilek dinî inanışla ilişkilidir.
Halk bilimi: Türkünün anonim olması, ezgiyle söylenmesi ve turnaların haber taşıyan varlıklar olarak düşünülmesi halk kültürünü yansıtır.
Edebiyat: Ölçü, uyak, redif, tekrar ve şiirsel anlatım gibi edebî unsurlar kullanılmıştır.
Soru: 2. Turnalar türküsünde işlenen konu hangi sanat dallarıyla ele alınabilir? Yazınız. Örnek cevap: Türkünün konusu müzik, resim, sinema, tiyatro, dans ve edebiyat gibi sanat dallarında ele alınabilir. Türkü müzik eseri olarak seslendirilebilir; turnaların yolculuğu resmedilebilir; hasret ve haber bekleme konusu film veya tiyatro sahnesine dönüştürülebilir; aynı konudan hareketle şiir ve hikâyeler yazılabilir.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Misafir taşlarının yapılma amacı nedir?
Bölgeye gelen yabancı ve yolcuların bir aile tarafından misafir edilmesini ve ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlamak amacıyla kullanılmıştır.
Âşık atışmasında hangi özellikler öne çıkar?Doğaçlama şiir söyleme, hazırcevaplık, güçlü kelime dağarcığı, saz çalma ve karşılıklı söz üretme becerileri öne çıkar.
Turnalar ile Nerdesin şiirinin ortak yönü nedir?Her iki metinde de özlem, arayış ve kavuşma isteği belirgindir ve her ikisinde de 11'li hece ölçüsü kullanılmıştır.
Turnalar türküsü hangi disiplinlerle ilişkilendirilebilir?Biyoloji, coğrafya, din kültürü, halk bilimi ve edebiyatla ilişkilendirilebilir.