10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 42-45 Cevapları MEB Yayınları, Turnalar türküsü üzerinden söz varlığı, sözlü gelenek, türkülerin oluşup yayılması ve şiirde ahenk özellikleriyle ilgili çalışmaları kapsamaktadır. Son bölümde türkünün konusundan hareketle betimleyici anlatım içeren kısa bir hikâye oluşturulmaktadır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 42 Cevapları
2. Okuma Metni - Turnalar
42. sayfada cevaplandırılması gereken bağımsız bir soru bulunmamaktadır. Bu sayfada anonim halk edebiyatı ürünü olan Turnalar türküsü yer almaktadır.
Türküde turnalar üzerinden hasret, yolculuk, tehlikelerden korunma, sevilen kişiden haber alma ve iyi bir sona ulaşma umudu anlatılmaktadır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 43 Cevapları
Anlam Oluşturabilme - Söz Varlığımız
1. Soru: Okuduğunuz metnin bağlamını göz önünde bulundurarak aşağıdaki kelimelerin/kelime gruplarının anlamlarına yönelik tahminlerde bulununuz. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük'ten kontrol ederek verilen kelimelerin metindeki anlamlarını yazınız. Türküde geçen bu kelimelerin/kelime gruplarının yerine metnin bağlamını bozmayacak şekilde başka hangi kelimelerin/kelime gruplarının kullanılabileceğine yönelik önerilerinizi yazınız. Kısa Cevap:
| Kelime / Kelime Grubu | Metindeki Anlamı | Kelime / Kelime Grubu Önerisi |
|---|---|---|
| katar katar | Sıra sıra, topluluklar hâlinde | Sıra sıra, art arda |
| eğrim eğrim | Eğilerek, kıvrılarak | Kıvrıla kıvrıla |
| nâme | Mektup, yazılı haber | Mektup |
| Mevlâ | Allah | Yaradan |
| sarmak | Bir şeyi başka bir şeyin çevresine dolamak, bağlamak | Bağlamak |
| onarmak | Düzeltmek, iyi duruma getirmek | Yoluna koymak, düzeltmek |
| asıl | Soy, köken | Köken |
2. Soru: Aşağıdaki dizelerde altı çizili kelimeleri farklı anlamlara gelecek şekilde cümle içinde kullanınız. Örnek Cevap:
kalmaz: Düzenli çalışırsa bu yıl sınıfta kalmaz.
inme: Doktor, hastanın inme geçirdiğini söyledi.
gelir: Ailenin aylık geliri giderlerini karşılamaya yetiyordu.
sarayım: Benim hayalimdeki sarayım deniz kıyısında olurdu.
ara: İki ders arasında kısa bir ara verdik.
kalmaz: Düzenli çalışırsa bu yıl sınıfta kalmaz.
inme: Doktor, hastanın inme geçirdiğini söyledi.
gelir: Ailenin aylık geliri giderlerini karşılamaya yetiyordu.
sarayım: Benim hayalimdeki sarayım deniz kıyısında olurdu.
ara: İki ders arasında kısa bir ara verdik.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 44 Cevapları
Sıra Sizde - Türkülerin Oluşması ve Yayılması
1. Soru: Türküler sözlü geleneğin hangi özelliklerini taşır? Yazınız. Kısa Cevap: Türküler ağızdan ağıza ve kuşaktan kuşağa aktarılır, halkın ortak malı hâline gelir ve aktarım sırasında sözlerinde ya da ezgilerinde değişiklikler görülebilir. Ezgili ve akılda kalıcı olmaları da sözlü aktarımı kolaylaştırır.
2. Soru: Türkülerin kuşaktan kuşağa aktarılmasının sebepleri hakkındaki düşüncelerinizi yazınız. Kısa Cevap: Türküler toplumun ortak duygularını, yaşanmış olaylarını ve kültürel değerlerini yansıttığı için benimsenir. Ezgilerinin etkileyici, sözlerinin akılda kalıcı olması da uzun süre yaşatılmalarını sağlar.
3. Soru: Türkülerin yayılma şekillerinde zamanla ne tür değişiklikler olduğunu örnekler vererek açıklayınız. Kısa Cevap: Eskiden türküler ticaret kervanları, gezgin âşıklar, askerler, savaşlar ve göçler aracılığıyla yavaş biçimde yayılırdı. Radyo, televizyon ve teyp gibi teknolojik araçların kullanılmaya başlanmasıyla türküler çok daha kısa sürede geniş kitlelere ulaşmıştır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 45 Cevapları
Sıra Sizde - Turnalar Türküsünde Ahenk
Soru: Turnalar türküsünün tabloda verilen ahenk özelliklerini belirleyerek ilgili kavramların karşısına yazınız. Kısa Cevap:
| Ahenk Özelliği | Turnalar Türküsü |
|---|---|
| Nazım birimi | Bent. Üç dizelik bentleri iki dizelik kavuştak izlemektedir. |
| Ölçü | 11'li hece ölçüsü kullanılmıştır. |
| Asonans | Özellikle a, ı ve i ünlülerinin tekrarı ahengi desteklemektedir. |
| Aliterasyon | Özellikle r, l ve n ünsüzlerinin tekrarından yararlanılmıştır. |
| Kafiye | “pınara - ara - onara” sözcüklerinde “ara” zengin kafiyedir. “kış - taş - hoş” sözcüklerinde ortak “ş” sesi yarım kafiyedir. |
| Redif | “kış olur - taş olur - hoş olur” dizelerinde “olur”; “sorayım - sarayım - alayım” sözcüklerinde “-ayım” rediftir. |
| Kelime ve dize tekrarları | “İnme turnam inme”, “katar katar”, “eğrim eğrim” ifadeleri tekrar edilmiştir. Ayrıca “Katar katar olmuş gelir, turnalar / Eğrim eğrim ne hoş gelir, turnalar” dizeleri her bentten sonra yinelenen kavuştaktır. |
Dilimizin İncelikleri
Soru: Turnalar türküsünün konusundan yola çıkarak türkünün içeriğine uygun kısa bir hikâye yazınız. Hikâyenin başkahramanını ve turnaları betimleyiniz. Betimleme yaparken hangi sözcük türünü sıklıkla kullandığınızı gerekçesiyle açıklayınız. Örnek Cevap:
Turnaların Getirdiği Haber
Ali, dağların arasındaki küçük bir köyde yaşayan sessiz ve sabırlı bir gençti. Sevdiği kişi ailesiyle uzak bir şehre gitmişti. Ali her bahar köyün yanındaki berrak pınara gelir ve gökyüzünden geçecek turnaları beklerdi.
Bir sabah gökyüzünde uzun kanatlı, zarif turnalar belirdi. Kuşlar sıra sıra ilerliyor, içlerinden yaralı olan biri diğerlerinin gerisinde kalıyordu. Ali turnaların uzak diyarlardan haber getirdiğine inanıyordu.
Cebinden küçük bir kâğıt çıkardı ve sevdiğine duyduğu özlemi birkaç cümleyle yazdı. Turnalar uzak dağlara doğru kaybolurken Ali'nin içine yeniden umut doldu. Belki bir gün beklediği güzel haber de onlarla gelecekti.
Kullandığım sözcük türü: Betimlemelerde özellikle sıfatlardan yararlandım. “Küçük köy, sessiz genç, berrak pınar, uzun kanatlı turnalar, yaralı turna” gibi sıfat tamlamaları varlıkların özelliklerini belirterek anlatılanların zihinde daha kolay canlanmasını sağlar.
Turnaların Getirdiği Haber
Ali, dağların arasındaki küçük bir köyde yaşayan sessiz ve sabırlı bir gençti. Sevdiği kişi ailesiyle uzak bir şehre gitmişti. Ali her bahar köyün yanındaki berrak pınara gelir ve gökyüzünden geçecek turnaları beklerdi.
Bir sabah gökyüzünde uzun kanatlı, zarif turnalar belirdi. Kuşlar sıra sıra ilerliyor, içlerinden yaralı olan biri diğerlerinin gerisinde kalıyordu. Ali turnaların uzak diyarlardan haber getirdiğine inanıyordu.
Cebinden küçük bir kâğıt çıkardı ve sevdiğine duyduğu özlemi birkaç cümleyle yazdı. Turnalar uzak dağlara doğru kaybolurken Ali'nin içine yeniden umut doldu. Belki bir gün beklediği güzel haber de onlarla gelecekti.
Kullandığım sözcük türü: Betimlemelerde özellikle sıfatlardan yararlandım. “Küçük köy, sessiz genç, berrak pınar, uzun kanatlı turnalar, yaralı turna” gibi sıfat tamlamaları varlıkların özelliklerini belirterek anlatılanların zihinde daha kolay canlanmasını sağlar.
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Turnalar türküsünün konusu nedir?
Türküde hasret, sevilen kişiden haber alma isteği, yolculuk ve kavuşma umudu anlatılmaktadır.
Turnalar türküsünde hangi ölçü kullanılmıştır?11'li hece ölçüsü kullanılmıştır.
Turnalar türküsünde kavuştak hangi dizelerdir?“Katar katar olmuş gelir, turnalar” ve “Eğrim eğrim ne hoş gelir, turnalar” dizeleri her bentten sonra tekrarlanan kavuştaktır.
Türkülerin sözleri ve ezgileri neden zamanla değişebilir?Türküler sözlü olarak kişiden kişiye aktarılırken kaynak kişilerin söyleyiş özellikleri ve yeni duygulanmalar nedeniyle söz ve ezgilerinde değişiklikler oluşabilir.