10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları Sayfa 221 | Sıra Sizde Cevaplar
Soru 1: Aşağıdaki tabloda Aslan ve Av Hayvanları adlı fabldan açıklama, ikna etme ve onaylama bildiren cümleler verilmiştir. Cümlelerin ilişkili olduğu kutucukları (✓) ile işaretleyiniz.
Cevap (Tablo Açıklamalı):
1️⃣ “Bundan sonra sen de artık avlanmaya çıkma. Pusuya yatıp bir av peşine düşme. Düşme ki bizi ürkütme ve bu güzelim otlağı, bu tatlı vadiyi bize zehir etme.”
→ İkna Etme (✓)
(Aslanın davranışını değiştirmeye yönelik, gerekçeli ve yönlendirici bir söylem vardır.)
2️⃣ “Bir kere daha söyle de hikâyen derdimize derman olsun, bir kere daha söyle de can yaralarına merhem olsun.”
→ Onaylama (✓)
(Anlatılanları doğru ve yararlı bulma, devamını isteme anlamı taşır.)
3️⃣ “Zulüm görmüş, canı yanmış birisinin şu zavallının sözüne kulak ver. Hele yolunu şaşırmış bu zavallıyı, padişahlık makamının zekâtı, şükranı olarak kabul et. Lütfen onu yolundan kovma.”
→ İkna Etme (✓)
(Duygusal ve ahlaki gerekçelerle aslanı ikna etmeye çalışma vardır.)
4️⃣ “Tavşanın gecikmesinden ötürü aslan öfkeliydi; toprağı kazıyor, kükrüyor, duruyordu.”
→ Açıklama (✓)
(Olay durumu betimlenmiş, bilgi verilmiştir.)
5️⃣ “Her günün payı zahmetsizce aslanın yanına kendi ayaklarıyla gidecekti. Bu suretle onun da eh artık başka bir isteği olmayacaktı.”
→ Açıklama (✓)
(Anlaşmanın nasıl işleyeceği nesnel biçimde anlatılmıştır.)
Soru 2: Yukarıdaki tabloda işaretlediğiniz unsurların metnin üslubu ve oluşturulma amacıyla ilişkisi hakkında neler söyleyebilirsiniz?
Cevap: Bu cümlelerde açıklama, ikna etme ve onaylama birlikte kullanılmıştır. Bu durum fablın öğretici ve yönlendirici üslubunu güçlendirir. Açıklama cümleleri olayları anlaşılır kılarken, ikna etme ve onaylama cümleleri okuyucunun ahlaki mesajı benimsemesini sağlar. Böylece fabl, aklın güçten üstün olduğu ve zulmün yanlışlığı iletisini etkili biçimde verir.
Sıra Sizde – Mevlânâ Celâleddin
Soru 1: Mevlana, eserlerini yazarken hangi bilim ve sanat dallarından faydalanmış olabilir? Aslan ve Av Hayvanları fablından da örnekler vererek açıklayınız.
Cevap: Mevlana; fıkıh, tefsir, hadis, tasavvuf, Arap ve Fars edebiyatı ile felsefeden yararlanmıştır. Aslan ve Av Hayvanları fablında adalet, zulüm, sabır, akıl gibi ahlaki ve dinî kavramları işler. Hayvanları konuşturmasıyla teşhis ve intak sanatlarını kullanarak derin düşünceleri sade ve öğretici bir hikâye içinde sunar.
Soru 2: Mevlana’nın farklı alanlarda (fıkıh, hadis, edebiyat, felsefe) bilgi sahibi olmasının fablın konuları veya iletileri üzerinde nasıl bir etkisi olmuştur?
Cevap: Mevlana’nın çok yönlü bilgi birikimi, fablın iletilerini çok katmanlı ve derin hâle getirmiştir. Fabl yalnızca bir hayvan hikâyesi olmaktan çıkıp insanın nefsini, gücü doğru kullanmayı ve adaletli olmayı öğreten evrensel bir ders niteliği kazanmıştır. Dinî, ahlaki ve felsefi düşünceler tek bir metinde uyumla birleşmiştir.