10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı – Sayfa 191 Harnâme | Sıra Sizde Cevapları (MEB Yayınları)
1) Harnâme’den tabloda yer alan anlamları taşıyan dizeleri bulunuz ve açıklayınız.
Sebep–Sonuç
Dize: “Yok mudur gökde ıldızumuz / K’olmadı yir yüzünde boynuzumuz”
Açıklama: Sebep–sonuç ilişkisi “ki” bağlacıyla kurulmuştur.
Amaç–Sonuç
Dize: “Varayın ben de buğday işleyeyin”
Açıklama: “-eyin” ekiyle amaç anlamı verilmiştir; çalışma amacı vurgulanır.
Koşul–Sonuç
Dize: “Eğer aklında noksan yoksa anla”
Açıklama: “Eğer” sözcüğü koşul anlamı kazandırır.
Karşılaştırma
Dize: “Çün sığırdan eşek nite ola kem”
Açıklama: Eşek ile sığır karşılaştırılmıştır.
Benzetme
Dize: “Kim ol benzer aya”
Açıklama: Züleyha’nın yüzü aya benzetilmiştir.
Yakınma
Dize: “Nice yiyem odun ile letler”
Açıklama: Yük taşımaktan ve çekilen sıkıntıdan şikâyet edilmiştir.
Tasarı
Dize: “Varayın ben de buğday işleyeyin”
Açıklama: Geleceğe yönelik plan ve niyet ifade edilmiştir.
2) a) Aşağıdaki kavramlardan hangisi Harnâme’nin temasını en iyi yansıtır?
Cevap: Açgözlülük
Açıklama: Eşek, sahip olduklarıyla yetinmeyip öküzlerle kendini kıyasladığı için hırs ve kıskançlık sonucu mutsuz olur.
2) b) Şairin bu temayı seçme sebepleri neler olabilir?
Cevap: Şair, insanlara hırs ve açgözlülüğün zararlarını göstermek, kanaatkâr olmanın önemini vurgulamak ve topluma ahlaki bir ders vermek istemiştir.
2) c) Metnin dil ve anlatımının sade olmasının gerekçeleri nelerdir?
Cevap: Şair, mesajını geniş kitlelere ulaştırmak ve öğüt vermek amacıyla sade, anlaşılır bir dil tercih etmiştir. Amaç sanat göstermekten çok düşündürmektir.
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları (MEB Yayınları) – Sayfa 192
Harnâme – Duygular, Tahminler ve Metni Anlama (Sıra Sizde)
Soru 2: Harnâme’deki eşeğin olay örgüsü boyunca yaşadığı duyguları aşağıdaki şemada boş bırakılan bölümlere ok yönünde sırasıyla yazınız.
Cevap: Bitkinlik → Kıskançlık → Açgözlülük → Merak → Umut → Hayal kırıklığı → Üzüntü → Pişmanlık
Soru 3: Harnâme’yi okumadan önce metnin içeriği hakkında yaptığınız tahminlerinizi ve okuduktan sonra ulaştığınız bilgileri aşağıdaki diyagrama yazınız.
Okuma öncesi tahminlerim: Harnâme’nin bir hayvan hikâyesi olduğunu, eşek üzerinden insanlara öğüt verileceğini düşündüm. Mizahi bir anlatım olacağını ve sonunda ders çıkarılacağını tahmin ettim.
Okuma sonrası edindiğim bilgiler: Harnâme’de insanların açgözlülüğü, kıskançlığı ve hırsı eleştirilmektedir. Eşek karakteri, elindekilerle yetinmeyen insanları temsil eder. Şair, mizah yoluyla kanaatkâr olmanın ve sabrın önemini vurgulamıştır.
Soru: Aşağıdaki metni okuyunuz. Yönergelerden faydalanarak grup çalışmasını yapınız.
Metin: Kerem ile Aslı
Cevap: Bu etkinliğin cevabı bir sonraki sayfada (Sayfa 194) yer almaktadır.