10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 16-20 Cevapları MEB Yayınları, Sözün Ezgisi temasındaki koşuk metni, söz varlığı çalışmaları ve Türkçedeki kelimelerin zaman içinde geçirdiği değişimlerle ilgili etkinlikleri kapsamaktadır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 16 Cevapları
Okumayı Yönetebilme – Sıra Sizde
Soru: Okuyacağınız koşuğun içeriğine yönelik tahminlerde bulunmak için aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Örnek Cevap: Görsellerden hareketle koşukta baharın gelişi, doğanın canlanması ve hayvanların hareketlenmesi anlatılacağını tahmin ediyorum.
Uygulama: Sayfa 17-18’deki koşuğu göz gezdirerek okuyunuz ve metinde dikkatinizi çeken kelimelerin altını çiziniz. Örnek Cevap: bulıt, yagmur, tag, kayguk, buka, yaylag, çeçek, yinçü ve yaşıl kelimeleri günümüz Türkçesinden farklı olduğu için dikkatimi çekti.
Soru: İncelediğiniz görsellerden ve altını çizdiğiniz kelimelerden faydalanarak okuyacağınız koşuğun içeriğine yönelik tahminlerde bulununuz. Örnek Cevap: Koşukta karların erimesi, yağmurun yağması, doğanın yeşermesi ve çiçeklerin açmasıyla baharın gelişi anlatılıyor olabilir.
Uygulama: Koşuğa uygun bir okuma yöntemi belirleyiniz. Kısa Cevap: Koşuğu ezgili biçimde, vurgu ve tonlamaya dikkat ederek okurum.
Soru: Koşuğu okurken tahminlerinizin doğruluğunu değerlendiriniz. Örnek Cevap: Tahminlerim büyük ölçüde doğru çıktı. Koşukta baharın gelişi ve doğanın yeniden canlanması anlatılmaktadır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 17 Cevapları
1. Okuma Metni – Koşuk
Kısa Cevap: Bu sayfada ayrıca cevaplandırılacak bir soru bulunmamaktadır. Koşuğun asıl metni ile günümüz Türkçesindeki karşılığı birlikte verilmiştir.
Kısa Not: Bu bölümde rüzgâr, bulut, yağmur, kar, seller ve hayvanlar üzerinden doğadaki değişim ve baharın gelişi anlatılmaktadır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 18 Cevapları
1. Okuma Metni – Koşuk Devamı
Kısa Cevap: 18. sayfada koşuk devam etmektedir ve ayrıca cevaplandırılacak bir soru bulunmamaktadır.
Kısa Not: Hayvanların yaylalara yönelmesi, yağmurun yağması, çiçeklerin açması ve çevrenin renklenmesiyle baharın doğayı canlandırması anlatılmaktadır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 19 Cevapları
Anlam Oluşturabilme – Söz Varlığımız
1. Soru: Aşağıdaki tabloya okuduğunuz koşuğun orijinal metninde anlamını bilmediğiniz kelime veya kelime gruplarını, bunların anlamlarına dair tahminlerinizi yazınız. Örnek Cevap: Koşuğun günümüz Türkçesindeki karşılığından yararlanarak aşağıdaki tahminler yapılabilir.
| Kelime veya Kelime Grubu | Anlamına Yönelik Tahminim |
|---|---|
| kasnayu | Titreyerek |
| münreşü | Şarlayarak, ses çıkararak |
| kayguk | Kayık |
| yinçü | İnci |
| yomıttı | Bir araya getirdi |
2. Soru: Okuduğunuz koşukta geçen kelimelerin zaman içinde şekil ve anlam yönünden nasıl bir değişim ve dönüşüm geçirdiğini ortaya koymak için tabloyu tamamlayınız. Cevap: Kelimelerin günümüzdeki karşılıkları ve geçirdikleri değişimler aşağıdaki gibidir.
| Kelime | Günümüzdeki Yazılışı | Eski Anlamı | Günümüzdeki Anlamı | Şekil Olarak | Anlam Olarak |
|---|---|---|---|---|---|
| yaşıl | yeşil | yeşil | yeşil | Sesleri değişerek bugünkü biçimini almıştır. | Anlamı değişmemiştir. |
| yugruşur | yoğruşur | Birbirine karışır | Birbirine karışır | Ses yapısında değişiklik olmuştur. | Temel anlamı korunmuştur. |
| tag | dağ | dağ | dağ | Sesleri değişerek “dağ” biçimini almıştır. | Anlamı değişmemiştir. |
| buka | boğa | boğa | boğa | Sesleri değişerek “boğa” biçimini almıştır. | Anlamı değişmemiştir. |
| töpü | tepe | tepe | tepe | Ünlü seslerde değişiklik olmuştur. | Anlamı korunmuştur. |
| kayguk | kayık | kayık | kayık | Ses yapısı değişerek “kayık” biçimini almıştır. | Anlamı korunmuştur. |
| yinçü | inci | inci | inci | Ses değişmeleriyle “inci” biçimini almıştır. | Anlamı değişmemiştir. |
| adrışur | ayrışır | Birbirinden ayrılır | Ayrışır | Ses değişmeleriyle “ayrışır” biçimini almıştır. | Temel anlamı korunmuştur. |
| sevnüp | sevinip | Sevinerek | Sevinip | Ses yapısında değişiklik olmuştur. | Temel anlamı korunmuştur. |
3. Soru: Aşağıdaki bilgi görselinde “iyi” sözcüğünün Türkçenin yazılı metinlerle takip edilebilen dönemlerindeki değişimi gösterilmiştir. Bilgi görselinden hareketle “iyi” sözcüğünün günümüze kadar geçirdiği ses değişimlerini ilgili kutucuklara yazınız. Kısa Cevap:
edgü → eygü: “d” sesi “y” sesine dönüşmüştür.
eygü → eyü: “g” sesi düşmüştür.
eyü → iyi: Ses değişmeleri sonucunda sözcük “iyi” biçimini almıştır.
edgü → eygü: “d” sesi “y” sesine dönüşmüştür.
eygü → eyü: “g” sesi düşmüştür.
eyü → iyi: Ses değişmeleri sonucunda sözcük “iyi” biçimini almıştır.
10. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 20 Cevapları
Birlikte Öğrenelim
Soru: Sayfa 19’da kelimelerin değişim ve dönüşümüyle ilgili doldurduğunuz tablodan faydalanarak aşağıdaki çalışmayı yapınız.
Örnek Çalışma:Seçtiğim dörtlük:
Alın töpü yaşardı,
Orut otın yaşurdı,
Kölnin suvın köşerdi,
Sıgır buka münreşür.
Alın töpü yaşardı,
Orut otın yaşurdı,
Kölnin suvın köşerdi,
Sıgır buka münreşür.
Günümüz Türkçesiyle:Yamaç tepe yeşerdi,
Kuru otları aşırdı,
Göl sularını taşırdı,
Sığır boğa böğrüşür.
Kuru otları aşırdı,
Göl sularını taşırdı,
Sığır boğa böğrüşür.
Soru: Seçtiğiniz dörtlükte günümüze göre biçim ve anlam yönünden farklılaşan kelimeleri belirleyiniz.
Kısa Cevap: Dörtlükte töpü, yaşardı, orut, köl, suv, köşerdi, buka ve münreşür gibi günümüz Türkçesinden farklı kelimeler bulunmaktadır.
Soru: Belirlediğiniz kelimelerin anlam ve şekil yönüyle nasıl bir değişim-dönüşüm geçirdiğini açıklayınız.
Örnek Cevap:töpü → tepe: Sözcüğün ses yapısı değişmiş, temel anlamı korunmuştur.
yaşardı → yeşerdi: Söyleyiş ve ses yapısı değişerek günümüzdeki biçimini almıştır.
köl → göl: Başındaki “k” sesi “g” sesine dönüşmüştür; anlam korunmuştur.
suv → su: Sözcüğün sonundaki “v” sesi düşmüştür; anlam korunmuştur.
buka → boğa: Ses değişmeleriyle “boğa” biçimini almış, anlamı korunmuştur.
orut, köşerdi, münreşür: Günümüz Türkçesinde aynı biçimde kullanılmamaktadır; metindeki anlamları sırasıyla kuru, taşırdı ve böğrüşür karşılıklarıyla verilmiştir.
yaşardı → yeşerdi: Söyleyiş ve ses yapısı değişerek günümüzdeki biçimini almıştır.
köl → göl: Başındaki “k” sesi “g” sesine dönüşmüştür; anlam korunmuştur.
suv → su: Sözcüğün sonundaki “v” sesi düşmüştür; anlam korunmuştur.
buka → boğa: Ses değişmeleriyle “boğa” biçimini almış, anlamı korunmuştur.
orut, köşerdi, münreşür: Günümüz Türkçesinde aynı biçimde kullanılmamaktadır; metindeki anlamları sırasıyla kuru, taşırdı ve böğrüşür karşılıklarıyla verilmiştir.
Soru: Bu kelimelerin farklılaşma sebeplerine dair fikirler üretiniz.
Kısa Cevap: Kelimeler; dilin zaman içinde değişmesi, ses olayları, söyleyiş kolaylığı, ağız ve lehçe farklılıkları ile kültürel etkileşimler sonucunda değişebilir.
Soru: Tartıştığınız fikirler arasından grup tarafından kabul görenleri listeleyiniz.
Örnek Liste:Ses değişmeleri
Söyleyiş kolaylığı
Ağız ve lehçe farklılıkları
Dilin doğal gelişimi
Kültürel ve toplumsal değişimler
Söyleyiş kolaylığı
Ağız ve lehçe farklılıkları
Dilin doğal gelişimi
Kültürel ve toplumsal değişimler
Soru: Tartışma sonucunda oluşturduğunuz listeden hareketle kelimelerin biçim ve anlam yönünden farklılaşmasının nedenlerine dair çıkarımlarınızı aşağıdaki alana yazınız.
Kısa Cevap: Türkçe yaşayan bir dil olduğu için kelimeler zamanla ses, söyleyiş ve biçim bakımından değişebilir. Bazı kelimelerin anlamları korunurken bazıları farklı sözcüklerle karşılanabilir.
Detaylı Cevap: Kelimelerin zaman içinde farklılaşmasında ses değişmeleri, söyleyiş kolaylığı, ağız ve lehçe özellikleri ile toplumun yaşamındaki değişimler etkili olabilir. töpü → tepe, köl → göl, suv → su, buka → boğa örneklerinde sözcüklerin biçimleri değişirken temel anlamları korunmuştur. Bazı eski kelimeler ise günümüzde aynı biçimde kullanılmayarak yerlerini başka karşılıklara bırakmıştır.
Uygulama: Çıkarımlarınızı grup sözcüleri aracılığıyla sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız.
Örnek Paylaşım: Kelimelerin zaman içinde değişmesi, dilin canlı ve gelişen bir yapı olduğunu göstermektedir.