10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 162
5. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Soruları ve Cevapları
Soru 1: Tablodaki verilerden yararlanarak aşağıdaki pasta grafiklerini oluşturunuz.
Cevap: Pasta grafiklerinde ülkelerin birincil, ikincil ve üçüncül sektörlerde çalışan nüfus oranları, tabloda verilen yüzdelere göre gösterilmelidir.
- Arnavutluk: Birincil sektör oranı yüksek, üçüncül sektör orta düzeydedir.
- Avustralya: Üçüncül sektör çok yüksek, birincil sektör oldukça düşüktür.
- Kolombiya: Üçüncül sektör yüksek, birincil ve ikincil sektörler orta düzeydedir.
- Çek Cumhuriyeti: Üçüncül sektör ağırlıklıdır, ikincil sektör de önemli paya sahiptir.
Soru 2: Verilen ülkelerde çalışan nüfusun sektörel dağılımında ne tür farklılıklar bulunmaktadır? Açıklayınız.
Cevap: Ülkeler arasında belirgin sektörel farklılıklar vardır. Avustralya ve Çek Cumhuriyeti gibi gelişmiş ülkelerde çalışan nüfusun büyük kısmı üçüncül (hizmet) sektörde yer alırken, Arnavutluk ve Kolombiya gibi daha az gelişmiş ülkelerde birincil (tarım) ve ikincil (sanayi) sektörlerde çalışanların oranı daha yüksektir. Bu durum, ülkelerin ekonomik yapılarının farklı olduğunu göstermektedir.
Soru 3: Bu farklılığın ortaya çıkmasında ülkelerin ekonomik kalkınma düzeyi ne ölçüde etkili olmuştur? Açıklayınız.
Cevap: Ekonomik kalkınma düzeyi bu farklılıkta çok etkilidir. Gelişmiş ülkelerde teknoloji, eğitim ve hizmetler geliştiği için üçüncül sektör ön plana çıkar. Az gelişmiş ülkelerde ise tarım ve sanayi daha fazla iş gücü gerektirdiğinden birincil ve ikincil sektörlerin payı daha yüksektir.
Soru 4: Verilen ülkelerin ekonomik gelişmişlik durumlarını tabloya işaretleyiniz.
- Arnavutluk: Az gelişmiş ülke
- Avustralya: Gelişmiş ülke
- Kolombiya: Az gelişmiş ülke
- Çek Cumhuriyeti: Gelişmiş ülke
10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları | Sayfa 163
5. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Soruları (5–7)
Soru 5: Tablodaki verilerden yararlanarak aşağıdaki grafiği oluşturunuz.
Cevap: Grafikte 2019–2023 yılları arasında imalat sanayisinde üretilen ürünlerin düşük, düşük-orta, orta-yüksek ve yüksek teknoloji düzeylerine göre yüzdelik satış değerleri gösterilmelidir.
Her yıl için yatay eksende yüzde (%), dikey eksende yıllar yer almalı; her teknoloji düzeyi farklı renkle belirtilmelidir. Böylece yıllara göre teknoloji düzeylerindeki değişim açık biçimde görülür.
Soru 6: Türkiye’de yıllar itibarıyla imalat sanayisinde üretilen ürünlerin teknoloji düzeyine göre satış değerinin yüzdelik dağılımında ne tür değişimler yaşanmıştır? Açıklayınız.
Cevap: 2019–2023 yılları arasında düşük teknoloji ürünlerinin satış payında kademeli bir azalma görülmüştür. Buna karşılık düşük-orta ve orta-yüksek teknoloji ürünlerinin payı genel olarak artış eğilimi göstermiştir. Yüksek teknoloji ürünlerinin payı ise yıllar boyunca düşük seviyede kalmış, belirgin bir sıçrama yaşanmamıştır. Bu durum, imalat sanayisinde teknoloji düzeyinin yavaş da olsa yükseldiğini göstermektedir.
Soru 7: İmalat sanayisinde üretilen yüksek teknoloji ürünlerinin satış değerinin diğer teknoloji düzeylerine göre yüzdelik açıdan artırılmasının ülke ekonomisine etkileri neler olabilir? Açıklayınız.
Cevap: Yüksek teknoloji ürünlerinin payının artması, katma değeri yüksek üretimi güçlendirir. Bu durum ihracat gelirlerinin artmasına, küresel rekabet gücünün yükselmesine ve nitelikli istihdamın artmasına katkı sağlar. Ayrıca dış ticaret açığının azalmasına ve kişi başına düşen millî gelirin yükselmesine yardımcı olur. Uzun vadede ülke ekonomisi daha yenilikçi ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşur.
10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları – Sayfa 164
Ekonomik Faaliyetler ve Etkileri
Soru 8: Ekonomik faaliyetlerin sektörlere göre sınıflandırılmasında aşağıdakilerden hangisi ölçüt olarak kullanılır? İşaretleyiniz.
Cevap: Yürütülen ekonomik faaliyetin özelliği
Açıklama: Ekonomik faaliyetler; doğadan ham madde elde edilmesi, üretilmesi, hizmet sunulması ya da bilgi ve yönetim temelli olması gibi özelliklerine göre sektörlere ayrılır. Bu nedenle sınıflandırmada temel ölçüt faaliyetin özelliğidir.
Soru 9: Aşağıdaki tabloda verilen ekonomik faaliyet kollarının hangi ekonomik sektörde yer aldığını işaretleyiniz.
- Tarım → Birincil Sektör
- Ormancılık → Birincil Sektör
- Balıkçılık → Birincil Sektör
- Sanayi → İkincil Sektör
- Enerji üretimi → İkincil Sektör
- Eğitim → Üçüncül Sektör
- Sağlık → Üçüncül Sektör
- Bankacılık → Üçüncül Sektör
- Yazılım → Dördüncül Sektör
- Grafik tasarım → Dördüncül Sektör
- Yönetim → Beşincil Sektör
- Denetim ve planlama → Beşincil Sektör
Kısa Özet (Deftere Yazılabilir): Ekonomik faaliyetler, yaptıkları işe göre beş gruba ayrılır.
Doğal kaynaklardan üretim yapanlar birincil, üretim ve sanayi faaliyetleri ikincil, hizmetler üçüncül, bilgiye dayalı işler dördüncül, karar ve yönetim faaliyetleri ise beşincil sektör içinde yer alır.
10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları | Sayfa 165
Soru 10: Yaşadığınız yerde çalışan nüfusun istihdamının daha çok hangi ekonomik faaliyet kollarında olduğu ve bu faaliyetlerin hangi ekonomik sektörlere ait olduğunu yazınız.
Yaşanılan Yer: İstanbul
İstanbul’da çalışan nüfusun büyük bölümü sanayi, ticaret ve hizmet faaliyetlerinde istihdam edilmektedir. Türkiye’nin ekonomik merkezi olan İstanbul’da fabrika ve atölyelerde sanayi üretimi, inşaat faaliyetleri, mağaza ve alışveriş merkezlerinde ticaret, otel ve restoranlarda turizm, metro, otobüs ve taksi gibi ulaşım hizmetleri, eğitim ve sağlık hizmetleri, bankacılık, finans, yazılım ve bilişim alanları öne çıkmaktadır. Tarım ve balıkçılık faaliyetleri ise sınırlı düzeydedir.
Ekonomik Faaliyetlerin Sektörlere Göre Dağılımı
- Tarım ve balıkçılık: Birincil sektör
- Sanayi (fabrika, atölye): İkincil sektör
- İnşaat: İkincil sektör
- Ticaret (mağaza, AVM): Üçüncül sektör
- Turizm (otel, restoran): Üçüncül sektör
- Ulaştırma (metro, otobüs, taksi): Üçüncül sektör
- Eğitim ve sağlık: Üçüncül sektör
- Yazılım, bilişim, AR-GE: Dördüncül sektör
- Bankacılık ve finans: Dördüncül sektör
- Üst düzey yönetim ve karar alma faaliyetleri: Beşincil sektör
Sonuç olarak İstanbul’da istihdamın ağırlıklı olarak üçüncül, dördüncül ve beşincil sektörlerde toplandığı görülmektedir. Bu durum, kentin gelişmiş ekonomik yapısını ve hizmet sektöründeki gücünü açıkça göstermektedir.
Yaşanılan Yer: Ankara
Ankara’da çalışan nüfusun önemli bir bölümü kamu yönetimi ve hizmet sektöründe istihdam edilmektedir. Türkiye’nin başkenti olması nedeniyle bakanlıklar, kamu kurumları, belediyeler ve resmî kuruluşlar ön plana çıkmaktadır. Bunun yanında eğitim (üniversiteler, okullar), sağlık (hastaneler), bankacılık, ticaret, ulaşım ve savunma sanayii Ankara ekonomisinde önemli yer tutar. Tarım faaliyetleri çevre ilçelerde sınırlı ölçüde yapılmaktadır.
Ekonomik Faaliyetlerin Sektörlere Göre Dağılımı
- Tarım: Birincil sektör
- Sanayi (savunma sanayii, fabrika): İkincil sektör
- Kamu yönetimi: Beşincil sektör
- Eğitim ve sağlık: Üçüncül sektör
- Bankacılık ve finans: Dördüncül sektör
-
Ulaşım ve ticaret: Üçüncül sektör
Sonuç: Ankara’da istihdamın ağırlığı beşincil ve üçüncül sektörlerde yoğunlaşmıştır.
Yaşanılan Yer: İzmir
İzmir’de çalışan nüfusun büyük bölümü sanayi, ticaret ve hizmet sektörlerinde istihdam edilmektedir. Liman kenti olması nedeniyle dış ticaret, lojistik ve ulaştırma faaliyetleri gelişmiştir. Ayrıca sanayi tesisleri, turizm (otel, restoran), tarım (zeytin, üzüm, sebze), eğitim, sağlık ve ticaret İzmir ekonomisinin temelini oluşturur.
Ekonomik Faaliyetlerin Sektörlere Göre Dağılımı
- Tarım ve hayvancılık: Birincil sektör
- Sanayi (fabrika, organize sanayi): İkincil sektör
- Ticaret ve turizm: Üçüncül sektör
- Ulaşım ve liman hizmetleri: Üçüncül sektör
- Eğitim ve sağlık: Üçüncül sektör
- Lojistik ve dış ticaret planlama: Dördüncül sektör
Sonuç: İzmir’de istihdam ağırlıklı olarak ikincil ve üçüncül sektörlerde toplanmıştır.
10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları – Sayfa 166
Soru 11 - Verilen ülkelerdeki çalışan nüfusun sektörel dağılımı ile sektörlerin GSYİH’deki paylarına ait verilerden yararlanarak aşağıdaki pasta grafiklerini oluşturunuz.
Cevap: Almanya ve Mozambik için;
- Birincil, ikincil ve üçüncül sektörlere ait yüzdelik değerler kullanılarak,
- Her ülke için iki ayrı pasta grafik (çalışan nüfus – GSYİH payı) çizilmiştir.
Grafiklerde sektörlerin payları tabloya uygun şekilde gösterilmiştir.
Soru 12 - Verilen ülkelerde çalışan nüfusun sektörel dağılımı ile bu sektörlerin ülkelerin GSYİH’deki yüzdesi arasında ne tür farklılıklar bulunmaktadır? Açıklayınız.
Cevap: Almanya’da çalışan nüfusun büyük bölümü üçüncül sektörde yer almakta ve GSYİH’nin en büyük payı da bu sektörden sağlanmaktadır. Bu durum, istihdam ile gelir dağılımının dengeli olduğunu gösterir.
Mozambik’te ise çalışan nüfusun çoğu birincil sektörde olmasına rağmen GSYİH’de en büyük pay üçüncül sektöre aittir. Bu da birincil sektörde çok sayıda kişinin çalışmasına rağmen gelir düzeyinin düşük olduğunu göstermektedir.
Soru 13- Verilen ülkelerde çalışan nüfusun sektörel dağılımı ile GSYİH payları arasındaki farklılıktan yararlanarak ülkeleri aşağıdaki bilgiler açısından karşılaştırınız.
Cevap (Tabloya İşaretlenecek Şekilde):
- Yıllık gayrisafi millî hasılası (GSMH) düşük: Mozambik
- Katma değeri yüksek ürünlerin üretimi fazla: Almanya
- Dış satım (ihracat) gelirleri düşük: Mozambik
- İstihdam oranı fazla: Almanya
- Dış alımda (ithalat) ham madde ve ara malı alımı fazla: Almanya
- Dış ticaret dengesi daha düzenli: Almanya
- Kişi başına düşen millî gelir daha yüksek: Almanya
Kısa Özet
- Almanya: Gelişmiş, hizmet ve sanayi ağırlıklı, gelir düzeyi yüksek
- Mozambik: Birincil sektör ağırlıklı, gelir düzeyi düşük, az gelişmiş
10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları – MEB Yayınları | Sayfa 167
Soru 14 - Verilen iki ülkenin ekonomik göstergelerine göre gelişmiş ve az gelişmiş ülkelerde yaşayan insanların sosyoekonomik yaşantıları hakkında neler söylenebilir?
Cevap: Gelişmiş ülkelerde (Almanya gibi) nüfusun büyük bölümü sanayi ve hizmet sektörlerinde çalışır; bu durum yüksek gelir, güçlü sosyal güvence, kaliteli eğitim ve sağlık hizmetleri anlamına gelir. Az gelişmiş ülkelerde (Mozambik gibi) ise nüfusun önemli bir kısmı tarım sektöründe istihdam edilir; gelir düzeyi düşüktür, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim sınırlıdır ve yaşam standartları daha geridedir.
Soru 15 - Türkiye’de yıllara göre çalışan nüfusun sektörlere dağılım yüzdeliği grafiğini tablodaki bilgilerden yararlanarak oluşturunuz.
Cevap: Grafikte; 1927’den 2024’e doğru birincil sektörün (tarım) payının azaldığı, ikincil sektörün (sanayi) kademeli arttığı, üçüncül sektörün (hizmetler) ise belirgin biçimde yükseldiği görülmelidir. Bu dağılım, Türkiye’nin ekonomik yapısındaki dönüşümü net biçimde yansıtır.
Soru 16 - Türkiye’de yıllar itibarıyla çalışan nüfusun sektörel dağılım oranında ne tür değişimler yaşanmıştır? Açıklayınız.
Cevap: Zaman içinde tarım sektöründe çalışanların oranı sürekli azalmış, sanayi sektörü sınırlı ama istikrarlı bir artış göstermiş, hizmet sektörü ise en hızlı büyüyen alan olmuştur. Türkiye’de istihdam yapısı tarımdan sanayiye ve özellikle hizmetlere doğru kaymıştır.
Soru 17 - Türkiye’de yıllar içerisinde çalışan nüfusun sektörel dağılım yüzdesinde yaşanan değişim, ülkenin ekonomik gelişmişliğini nasıl etkilemiş olabilir? Açıklayınız.
Cevap: Hizmet ve sanayi sektörlerinin payının artması, katma değeri yüksek üretimin yaygınlaştığını, teknoloji kullanımının arttığını ve ekonomik çeşitliliğin güçlendiğini gösterir. Bu durum millî gelirin yükselmesine, şehirleşmenin hızlanmasına ve yaşam standartlarının iyileşmesine olumlu katkı sağlamıştır.