10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları ve Cevapları
10. sınıf coğrafya 1. dönem 1. yazılı soruları ve cevapları, sınava hazırlanırken konu bilgilerini örnek olaylarla pekiştirmek isteyen öğrenciler için hazırlanmıştır. İçerikte coğrafi bakış, CBS ve uzaktan algılama, harita uygulamaları, tektonik hareketler, çözülme ve akarsu birikimi başlıklarıyla ilgili sorular yer almaktadır.
Bu çalışma, 2026-2027 Karabük ÖDM konu-soru dağılım tablolarının ilk iki senaryosu esas alınarak oluşturulmuştur. Senaryo 1’de 6 soru, Senaryo 2’de 5 soru bulunmaktadır. Sorular editoryal olarak hazırlanmış özgün örneklerdir; MEB’in yayımladığı resmî sınav soruları değildir.
Senaryolara Git
10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 1
Soru sayısı: 6 | Örnek puanlama: 100 puan. Aşağıdaki puanlar hazırlanan örnek sınava aittir. Açıklama istenen sorularda neden-sonuç ilişkisi kurulmalıdır.
1. Soru (17 Puan)
Soru: Bir ilçede sanayi tesislerinin yakınında hava kirliliği artmış, hâkim rüzgâr yönündeki mahallelerde daha fazla şikâyet kaydedilmiştir. Bu olayı dağılış, neden ve insan-doğa etkileşimi kavramlarını kullanarak açıklayınız.
Kısa Cevap: Kirlilik, sanayi tesisleri yakınında ve rüzgârın kirleticileri taşıdığı mahallelerde yoğunlaşır. Sanayi atmosferi etkilerken rüzgâr da kirliliğin dağılışını belirler.
Açıklama: Dağılış: Şikâyetler sanayiye yakın ve kirleticilerin rüzgârla taşındığı mahallelerde yoğunlaşmıştır. Neden: Sanayi kaynaklı salımlar ve rüzgârın taşıma etkisi ilişkilendirilir. İnsan-doğa etkileşimi: Sanayi faaliyetleri atmosferi etkiler; atmosfer koşulları da kirleticilerin hangi yerleşmeleri etkileyeceğini belirler.
2. Soru (17 Puan)
Soru: Bir orman yangınından önce ve sonra alınan uydu görüntüleri ile yolları, yerleşmeleri ve su kaynaklarını gösteren katmanlar kullanılmıştır. Uzaktan algılama ve CBS’nin bu çalışmadaki farklı görevlerini açıklayınız.
Kısa Cevap: Uzaktan algılama yanan alanın belirlenmesini; CBS bu alanın yol, yerleşme ve su kaynaklarıyla birlikte analiz edilmesini sağlar.
Açıklama: Uzaktan algılama, görüntüler karşılaştırılarak yanan alanın ve bitki örtüsündeki değişimin belirlenmesini sağlar. CBS bu bilgileri yollar, yerleşmeler ve su kaynaklarıyla birlikte analiz ederek müdahale güzergâhlarının ve risk altındaki alanların belirlenmesini destekler.
3. Soru (17 Puan)
Soru: Bir okul çevresindeki güvenli alanlar için basit bir altlık harita hazırlayınız. Okulu merkeze yerleştiriniz; parkı okulun kuzeyine, hastaneyi doğusuna ve ana yolu güneyine ekleyiniz. Kuzey oku ve kullandığınız sembolleri açıklayan bir lejant ekleyiniz. Çizimin ölçekli olması gerekmez.
Kısa Cevap: Okul merkeze, park kuzeye, hastane doğuya, ana yol güneye yerleştirilir. Kuzey oku ve bütün sembolleri açıklayan lejant eklenir.
Açıklama: Okul, park, hastane ve ana yol istenen göreli konumlarda gösterilir; çizimde mekânsal yerleştirmeler doğrudur. Kuzey oku doğru yönü gösterir ve kullanılan nokta/çizgi/alan sembolleri lejantta açıklanır. Bu çalışma şematik bir altlık haritadır; gerçek koordinat veya ölçek zorunlu değildir.
4. Soru (17 Puan)
Soru: Okyanusal bir levha kıtasal bir levhaya doğru hareket etmektedir. Okyanusal levhanın kıtasal levhanın altına dalmasının temel nedenini açıklayınız. Bu sınırda görülebilecek iki jeolojik olay veya oluşumu yazınız.
Kısa Cevap: Daha yoğun okyanusal levha, kıtasal levhanın altına dalar. Bu sınırda deprem, volkanik dağ kuşağı ve derin okyanus hendeği görülebilir.
Açıklama: Okyanusal levha genellikle daha yoğun olduğu için yakınlaşma sınırında kıtasal levhanın altına dalar; bu süreç dalma-batmadır. Derin okyanus hendeği, volkanik dağ kuşağı veya deprem oluşumu örneklerinden ikisi yazılır.
5. Soru (16 Puan)
Soru: Günlük sıcaklık farkının fazla olduğu kurak bir alan ile sıcak ve nemli bir alanı karşılaştırınız. Hangi çözülme türü hangi alanda daha yaygındır? İklimin etkisini açıklayınız.
Kısa Cevap: Kurak ve günlük sıcaklık farkı yüksek alanda fiziksel; sıcak ve nemli alanda kimyasal çözülme daha belirgindir.
Açıklama: Kurak alanda fiziksel/mekanik çözülme daha belirgindir. Sıcaklık değişimleri kayaçlarda genleşme-büzülmeye ve parçalanmaya yol açabilir. Sıcak ve nemli alanda kimyasal çözülme daha yaygındır; su ve yüksek sıcaklık kimyasal tepkimeleri hızlandırır. Kayaç türünün de etkili olduğu belirtilirse kabul edilir.
6. Soru (16 Puan)
Soru: Bir akarsu, dağlık alandan eğimin çok azaldığı bir ovaya ulaşmaktadır. Ova girişinde biriktirdiği malzemelerle yelpaze biçimli bir şekil oluşturmuştur. Bu şekli adlandırınız ve akarsuyun neden burada biriktirme yaptığını açıklayınız.
Kısa Cevap: Şekil birikinti yelpazesidir. Eğim azalınca akarsuyun hızı ve taşıma gücü düşer; taşıdığı malzemeler birikir.
Açıklama: Bu şekil birikinti yelpazesidir. Eğimin azalmasıyla akış hızı ve taşıma gücü düşer; akarsu taşıdığı malzemelerin bir bölümünü biriktirir.
10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı – Senaryo 2
Soru sayısı: 5 | Örnek puanlama: 100 puan. Aşağıdaki puanlar hazırlanan örnek sınava aittir. Açıklama istenen sorularda neden-sonuç ilişkisi kurulmalıdır.
1. Soru (20 Puan)
Soru: Bir kıyı ilçesinde yaz aylarında nüfus ve su tüketimi artmakta, bazı mahallelerde su kesintileri yaşanmaktadır. Bu olayı zaman içindeki değişim ve insan-doğa etkileşimi kavramlarıyla açıklayınız.
Kısa Cevap: Turizmin etkisiyle yazın artan nüfus su talebini yükseltir. İnsan faaliyetlerinin kaynaklara baskısı ve suyun mevsimsel dağılışı kesintilerle ilişkilidir.
Açıklama: Zamansal değişim: Turizmle yazın artan geçici nüfus, su talebini mevsimsel olarak yükseltir. İnsan-doğa etkileşimi: Turizm ve tüketim su kaynaklarına baskı yapar; suyun miktarı ve mevsimsel dağılışı da turizm ile günlük yaşamı sınırlandırabilir.
2. Soru (20 Puan)
Soru: Bir tarım alanındaki bitkilerin gelişimini izlemek için farklı tarihlere ait uydu görüntüleri kullanılacaktır. Sonuçlar CBS ortamında sulama kanalları ve parsel sınırlarıyla karşılaştırılacaktır. Bu yöntemin çiftçilere sağlayabileceği iki yararı, kullanılan teknolojiyle ilişkilendirerek açıklayınız.
Kısa Cevap: Uydu görüntüleri bitki gelişimi ve stres belirtilerinin izlenmesini sağlar. CBS, sorunlu parselleri sulama verileriyle karşılaştırarak müdahaleyi yönlendirir.
Açıklama: Uzaktan algılama ile bitki örtüsünün gelişimi ve stres belirtileri zamana göre izlenebilir; sorunlu parseller belirlenebilir. CBS, parsel ve sulama verilerini birleştirerek sorunun konumunun belirlenmesini ve sulama ya da saha kontrolünün gerekli alanlara yönlendirilmesini destekler. Görüntünün tek başına hastalığın kesin tanısını vermediği gözetilir.
3. Soru (20 Puan)
Soru: Bir afet planlaması için şematik altlık harita çiziniz. Ortadan doğu-batı yönünde geçen bir yol, yolun kuzeyinde bir okul ve okulun doğusunda bir toplanma alanı gösteriniz. Okuldan toplanma alanına bir güzergâh çizerek kuzey oku ve lejant ekleyiniz. Ölçek kullanmanız gerekmez.
Kısa Cevap: Doğu-batı yönlü yolun kuzeyine okul, okulun doğusuna toplanma alanı çizilir. Güzergâh, kuzey oku ve lejant gösterilir.
Açıklama: Yol, okul ve toplanma alanı verilen mekânsal ilişkilere uygun gösterilir; okul ile alan arasında anlaşılır bir güzergâh çizilir. Kuzey oku ile kullanılan yol, okul, toplanma alanı ve güzergâh sembollerini açıklayan lejant eklenir.
4. Soru (20 Puan)
Soru: İki levhanın birbirinden uzaklaştığı okyanusal bir sınır düşününüz. Bu sınırda magma hareketini ve okyanus tabanında meydana gelen değişimi açıklayınız.
Kısa Cevap: Uzaklaşan levhalar arasında yükselen magma katılaşarak yeni okyanusal kabuk oluşturur. Okyanus tabanı yayılır ve okyanus ortası sırtı gelişir.
Açıklama: Levhalar uzaklaştıkça alttan magma yükselir; soğuyup katılaşarak yeni okyanusal kabuk oluşturur. Okyanus tabanı yayılması gerçekleşir; okyanus ortası sırtı gelişir. Volkanizma ve sığ odaklı depremler görülebilir.
5. Soru (20 Puan)
Soru: Aynı yağış ve sıcaklık koşullarındaki iki araziden biri kireç taşından, diğeri granitten oluşmuştur. Kireç taşlı arazide mağara ve dolin gibi şekillerin daha yaygın olmasının nedenini açıklayınız. Bu örnekte etkili olan çözülme türünü yazınız.
Kısa Cevap: Kireç taşı hafif asitli sularda çözünebildiği için mağara ve dolin oluşumuna elverişlidir. Temel süreç kimyasal çözülmedir.
Açıklama: Kireç taşı, karbondioksit içeren hafif asitli sularda çözünebilir. Bu nedenle karstlaşmaya ve mağara-dolin oluşumuna elverişlidir; kayaçların kimyasal özellikleri farklıdır. Temel süreç kimyasal çözülmedir. Aynı iklim koşullarında kayaç yapısının yer şekillerini farklılaştırdığı açıklanır.
Değerlendirme notu: Bilimsel olarak doğru ve anlamca eşdeğer cevaplar kabul edilir. Verilen puanlar örnektir. Öğretmenin duyurduğu senaryo ve kapsam sınav hazırlığında esas alınmalıdır.
Yazılıya Hazırlık Notları
Çözülmede iklim ve kayaç birlikte değerlendirilir
Sıcaklık ve su, çözülmenin türünü ve hızını etkiler. Aynı iklimde bile kireç taşı ve granit gibi farklı kayaçlar farklı şekillerin gelişmesine yol açabilir.
Harita görevlerinde yalnızca yer adlarını yazmayın
İstenen nokta, çizgi ve alanları doğru yerde gösterin. Başlık, kuzey oku, semboller ve lejant haritanın anlaşılmasını sağlar.